The Upaniṣads / Kaṭha / 1.6 Like grain
1.6
अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथापरे ।
सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathāpare |
sasyam iva martyaḥ pacyate sasyam ivājāyate punaḥ
The line
Look back as the earlier ones did. Look on as the later ones do. A mortal ripens like grain, and like grain is born again.
नेपालीमा
अघिल्लाहरूले जस्तै फर्केर हेर्नुहोस्। पछिल्लाहरूले जस्तै हेर्दै जानुहोस्, मर्त्य अन्न जस्तै पाक्छ र अन्न जस्तै फेरि जन्मिन्छ।
Where it sits
Still on the road, before he reaches Death's house. The image is his, not yet Yama (यम)'s teaching.
Split: anupaśya (अनुपश्य) + yathā (यथा) + pūrve (पूर्वे) + pratipaśya (प्रतिपश्य) + tathā (तथा) + apare (अपरे) + sasyam (सस्यम्) + iva (इव) + martyaḥ (मर्त्यः) + pacyate (पच्यते) + ajāyate (अजायते) + punaḥ (पुनः)
Sanskrit, in depth
The words
| Word | Grammar | Sense |
|---|---|---|
| anupaśya (अनुपश्य) | imperative, second person singular | Look along, look back. From anu-dṛś (अनु-दृश्). |
| yathā (यथा) | indeclinable | As. |
| pūrve (पूर्वे) | nominative plural, masculine | The earlier ones. Heard pūrve (पूर्वे). |
| pratipaśya (प्रतिपश्य) | imperative, second person singular | Look forward. From prati-dṛś (प्रति-दृश्). |
| tathā (तथा) | indeclinable | So. Joins apare (अपरे): tathāpare (तथापरे). |
| apare (अपरे) | nominative plural, masculine | The later ones. |
| sasyam (सस्यम्) | nominative singular, neuter | Grain. Heard sasyam (सस्यम्). |
| iva (इव) | indeclinable | Like. |
| martyaḥ (मर्त्यः) | nominative singular, masculine | A mortal. Heard martyaḥ (मर्त्यः). |
| pacyate (पच्यते) | present, third person singular, passive | Is ripened, is cooked. From pac (पच्). |
| ajāyate (अजायते) | present, third person singular, ātmanepada (आत्मनेपद) | Is born. Heard ivājāyate (इवाजायते): iva (इव) plus ajāyate (अजायते). |
| punaḥ (पुनः) | indeclinable | Again. |
The phrases
Two imperatives, then one image twice: grain ripens, grain is born again.
Sanskrit in this line
Tathā (तथा) plus apare (अपरे) is tathāpare (तथापरे). Iva (इव) plus ajāyate (अजायते) is ivājāyate (इवाजायते).
Say it back
Say the image, both halves.