Tarka-Saṃgraha / 24. Number

24

Tarka-Saṃgraha (तर्क-संग्रह)

एकत्वादिव्यवहारहेतुः संख्या । नवद्रव्यवृत्तिरेकत्वादिपरार्धपर्यन्ता । एकत्वं नित्यमनित्यं च । नित्यगतं नित्यमनित्यगतमनित्यम् । द्वित्वादिकं तु सर्वत्रानित्यमेव ekatvādivyavahārahetuḥ saṃkhyā | navadravyavṛttir ekatvādiparārdhaparyantā | ekatvaṃ nityam anityaṃ ca | nityagataṃ nityam anityagatam anityam | dvitvādikaṃ tu sarvatrānityam eva

The line

Number is what lets us speak of one and the rest. It occurs in all nine substances, from one up to the highest count. Oneness is eternal or not with its bearer. Twoness and the rest are non-eternal everywhere.

नेपालीमा

सङ्ख्या एक र अरू भन्ने हाम्रो वचनको कारण हो, र एकदेखि चरम गन्तीसम्म नौवटै द्रव्यमा हुन्छ। एकत्व आश्रयसँग नित्य वा अनित्य हुन्छ, र द्वित्व तथा अरू सबैतिर अनित्य छन्।

Where it sits

Measure is 25.

Split: ekatva-ādi-vyavahāra-hetuḥ (एकत्व-आदि-व्यवहार-हेतुः) + saṃkhyā (संख्या) + nava-dravya-vṛttiḥ (नव-द्रव्य-वृत्तिः) + ekatva-ādi-parārdha-paryantā (एकत्व-आदि-परार्ध-पर्यन्ता) + ekatvam (एकत्वम्) + nityam (नित्यम्) + anityam (अनित्यम्) + ca (च) + nitya-gatam (नित्य-गतम्) + nityam (नित्यम्) + anitya-gatam (अनित्य-गतम्) + anityam (अनित्यम्) + dvitva-ādikam (द्वित्व-आदिकम्) + tu (तु) + sarvatra (सर्वत्र) + anityam (अनित्यम्) + eva (एव)

Sanskrit, in depth

The words

WordGrammarSense
ekatva-ādi-vyavahāra-hetuḥ (एकत्व-आदि-व्यवहार-हेतुः)nominative singularThe cause of the talk of oneness and the rest.
saṃkhyā (संख्या)nominative singular, feminineNumber.
nava-dravya-vṛttiḥ (नव-द्रव्य-वृत्तिः)nominative singular, feminineOccurring in the nine substances. Heard vṛttir (वृत्तिर्).
ekatva-ādi-parārdha-paryantā (एकत्व-आदि-परार्ध-पर्यन्ता)nominative singular, feminineRunning from oneness up to a parārdha (परार्ध), the highest named count.
ekatvam (एकत्वम्)nominative singular, neuterOneness. Eternal in an eternal bearer, non-eternal in a product.
dvitva-ādikam (द्वित्व-आदिकम्)nominative singular, neuterTwoness and the rest.
sarvatra anityam eva (सर्वत्र अनित्यमेव)everywhere, only non-eternalTwo and above are produced, in every substance.

The phrases

Oneness can be eternal. Every number above one is produced.

Sanskrit in this line

Ekatva (एकत्व) plus ādi (आदि) is ekatvādi (एकत्वादि).

Sarvatra (सर्वत्र) plus anityam (अनित्यम्) is sarvatrānityam (सर्वत्रानित्यम्).

Say it back

Say which number can be eternal.