Yoga Sūtra / Samādhi pāda
Samādhi pāda
Summary
The Samādhi (समाधि) pāda (पाद) names the end first. Yoga is defined, the five activities are listed, and practice and dispassion are the way they are stilled. Samādhi (समाधि) is near or far according to the urgency of the student. Īśvara (ईश्वर) is a distinct puruṣa (पुरुष), and the signifying sound is praṇava (प्रणव). Obstacles are named, and ways of steadying the mind. The pāda (पाद) ends on samādhi (समाधि) with seed and samādhi (समाधि) without seed.
नेपालीमा
समाधिपादले अन्त्य पहिले भन्छ। योगको परिभाषा दिइन्छ, पाँच वृत्ति गनाइन्छन्, र तिनको निरोध गर्ने उपाय अभ्यास र वैराग्य हुन्। समाधि विद्यार्थीको तीव्रताअनुसार नजिक वा टाढा हुन्छ। ईश्वर भिन्न पुरुष हो, र वाचक प्रणव हो। विघ्नको नाम लिइन्छ, र मन स्थिर पार्ने बाटा बताइन्छन्। पाद सबीज र निर्बीज समाधिमा सकिन्छ।
Every line of this pāda, in order
1.1-1.4
Summary
These four lines define yoga. Now the teaching begins. Yoga is the stilling of the mind's activities. Then the seer abides in its own form. At other times the seer is conformed to the activities.
नेपालीमा
यी चार पङ्क्तिले योगको परिभाषा दिन्छन्। अब अनुशासन सुरु हुन्छ। योग चित्तवृत्तिको निरोध हो। तब द्रष्टा आफ्नै स्वरूपमा रहन्छ। अरू बेला द्रष्टा वृत्तिसँग मिल्छ।
1.5-1.11
Summary
These lines name the five activities. They are afflicted or not. Valid knowing, error, conceptualization, sleep, and memory are the five. Valid knowing is perception, inference, and testimony. The other four are defined so the stilling in the definition of yoga has objects.
नेपालीमा
यी पङ्क्तिले पाँच वृत्ति भन्छन्। ती क्लिष्ट वा अक्लिष्ट हुन्छन्। प्रमाण, विपर्यय, विकल्प, निद्रा र स्मृति पाँच हुन्। प्रमाण प्रत्यक्ष, अनुमान र आगम हो। अरू चारको परिभाषा दिइएको छ, ताकि योगको परिभाषामा भनिएको निरोधका विषय हुन्।
1.12-1.16
Summary
These lines are the method. The stilling comes by practice and by dispassion. Practice is the effort to remain steady, and it becomes firm over a long time, without a break, and with care. Dispassion is mastery in one who does not thirst for what is seen or heard of. The higher dispassion is freedom from thirst for the strands, from discernment of the person.
नेपालीमा
यी पङ्क्ति विधि हुन्। निरोध अभ्यास र वैराग्यबाट आउँछ। अभ्यास स्थिर रहन गरिने प्रयास हो, र लामो समय, निरन्तर र आदरपूर्वक गरिँदा दृढ हुन्छ। वैराग्य भनेको देखिएका र सुनिएका विषयमा तृष्णा नभएकाको वशीकार हो। पर वैराग्य भनेको पुरुषको ख्यातिबाट गुणप्रतिको तृष्णा छुट्नु हो।
1.17-1.22
Summary
These lines say how near samādhi (समाधि) is. Cognitive samādhi (समाधि) is accompanied by reasoning, reflection, joy, or the sense of I. The other leaves only impressions. For some it comes by becoming. For others it is preceded by trust, energy, memory, samādhi (समाधि), and insight. Among the keen there is still a difference of mild, middling, and intense.
नेपालीमा
यी पङ्क्तिले समाधि कति नजिक छ भन्छन्। सम्प्रज्ञात समाधिमा वितर्क, विचार, आनन्द वा अस्मिता हुन्छ। अर्कोमा संस्कार मात्र रहन्छन्। कसैलाई भवबाट आउँछ। अरूका लागि श्रद्धा, वीर्य, स्मृति, समाधि र प्रज्ञा पहिले आउँछन्। तीव्र संवेग भएकाहरूमा पनि मृदु, मध्य र अधिमात्रको भिन्नता रहन्छ।
1.23-1.29
Summary
These lines are Īśvara (ईश्वर). Or the stilling comes by dedication to Īśvara (ईश्वर). Īśvara (ईश्वर) is a distinct puruṣa (पुरुष), untouched by affliction, action, fruit, and the store of impressions. In that one the seed of knowing everything is unsurpassed. The signifying sound is praṇava (प्रणव). Repeating it and contemplating its meaning bring inward awareness, and the obstacles fall away.
नेपालीमा
यी पङ्क्तिले ईश्वरको कुरा गर्छन्। अथवा निरोध ईश्वरप्रणिधानबाट आउँछ। ईश्वर क्लेश, कर्म, फल र आशयले नछोएको भिन्न पुरुष हो। त्यहाँ सर्वज्ञताको बीज अनुपम छ। वाचक प्रणव हो। जप र अर्थको भावनाले प्रत्यक् चेतना आउँछ, र विघ्न झर्छन्।
1.30-1.32
Summary
These lines name what scatters the mind. Disease, dullness, doubt, carelessness, laziness, failure to turn away, mistaken view, not reaching a stage, and not staying there. Pain, low mood, unsteadiness, and rough breath come along with that scattering. To stop them, practice of one principle.
नेपालीमा
यी पङ्क्तिले मन छरिने कुरा भन्छन्: व्याधि, स्त्यान, संशय, प्रमाद, आलस्य, अविरति, भ्रान्तिदर्शन, अलब्धभूमिकत्व र अनवस्थितत्व। दुःख, दौर्मनस्य, अस्थिरता र कठोर श्वास त्यस छरिने अवस्थासँगै आउँछन्। तिनलाई रोक्न एउटा तत्त्वको अभ्यास गरिन्छ।
1.33-1.39
Summary
These lines are ways of steadying the mind. Friendliness, compassion, gladness, and equanimity toward happiness, suffering, merit, and demerit. Or the breath exhaled and held out. Or a mental activity that carries a sense object, or one full of light, or a mind set on someone free of desire, or dream and sleep, or whatever suits. The sūtras (सूत्र) list the supports. They do not become a regimen.
नेपालीमा
यी पङ्क्ति मन स्थिर पार्ने बाटा हुन्। सुख, दुःख, पुण्य र अपुण्यमा मैत्री, करुणा, मुदिता र उपेक्षा। अथवा श्वास बाहिर फालेर रोक्नु। अथवा विषय बोक्ने वृत्ति, वा ज्योतिर्मय, वा वीतरागमा राखिएको मन, वा स्वप्न र निद्रा, वा जे सुहाउँछ। सूत्रले आधारको सूची दिन्छन्। ती तालिका बन्दैनन्।
1.40-1.51
Summary
These lines are samādhi (समाधि) with seed and without. Mastery runs from the smallest to the greatest. Coincidence of mind is like a clear jewel. With reasoning and without, with reflection and without, the subtle object ends in the unmarked. Those are with seed. When even the impression of insight is stilled, samādhi (समाधि) is without seed.
नेपालीमा
यी पङ्क्ति सबीज र निर्बीज समाधि हुन्। वश सानोदेखि ठूलोसम्म जान्छ। मनको समापत्ति स्वच्छ मणि जस्तो हो। सवितर्क र निर्वितर्क, सविचार र निर्विचार, सूक्ष्म विषय अलिङ्गमा सकिन्छ। ती सबीज हुन्। प्रज्ञाको संस्कार पनि निरोध हुँदा समाधि निर्बीज हुन्छ।