Vaiśeṣika Sūtra / Adhyāya 2
Adhyāya 2
Summary
Adhyāya (अध्याय) 2 is earth, water, fire, and air, and the qualities that mark them. Then ether, time, and space. The first four are the substances that have atoms. Ether, time, and space are named by a different mark. The self and the mind wait for the next book.
नेपालीमा
अध्याय २ मा पृथ्वी, जल, तेज र वायु तथा तिनलाई चिनाउने गुण आउँछन्। त्यसपछि आकाश, काल र दिक् आउँछन्। पहिला चार परमाणु भएका द्रव्य हुन्। आकाश, काल र दिक् अर्कै चिह्नले भनिन्छन्। आत्मा र मन अर्को अध्यायमा छन्।
Earth, water, fire, air, and the qualities that mark them. Then ether, time, and space.
68 of 68 lines in this chapter are written out word by word.
| Line | |
|---|---|
| 2.1.1 | रूपरसगन्धस्पर्शवती पृथिवी rūparasagandhasparśavatī pṛthivī A compound: a form, taste, smell, touch, and possessing, earth. |
| 2.1.2 | रूपरसस्पर्शवत्य आपो द्रवाः स्निग्धाः rūparasasparśavatya āpo dravāḥ snigdhāḥ A compound: a form, taste, touch, and vatya (वत्य), āpo (आपो), drava (द्रव), snigdha (स्निग्ध). |
| 2.1.3 | तेजो रूपस्पर्शवत् tejo rūpasparśavat teja (तेज), a compound: a form, touch, and possessing. |
| 2.1.4 | स्पर्शवान् वायुः sparśavān vāyuḥ A compound: touch, or, and not, air. |
| 2.1.5 | त आकाशे न विद्यन्ते ta ākāśe na vidyante ta (त), in space, not are found. |
| 2.1.6 | सर्पिर्जतुमधूच्छिष्टानां अग्निसंयोगाद्द्रवत्वमद्भिः सामान्यम् sarpirjatumadhūcchiṣṭānāṃ agnisaṃyogāddravatvamadbhiḥ sāmānyam Of sarpirjatumadhūcchiṣṭa (सर्पिर्जतुमधूच्छिष्ट), a compound: fire, saṃyo (संयो), gāddra (गाद्द्र), vatva (वत्व), and madbha (मद्भ), a common case. |
| 2.1.7 | त्रपुसीस लोह रजत सुवर्णानामग्निसंयोगाद्द्रवत्वमद्भिः सामान्यम् trapusīsa loha rajata suvarṇānāmagnisaṃyogāddravatvamadbhiḥ sāmānyam trapusīsa (त्रपुसीस), loha (लोह), rajata (रजत), a compound: suvarṇā (सुवर्णा), by name, indeed, gnisa (ग्निस), ṃyogā (ंयोगा), ddra (द्द्र), vatva (वत्व), and madbha (मद्भ), a common case. |
| 2.1.8 | विषाणी ककुद्मान् प्रान्तेवालधिः सास्नावानिति गोत्वे दृष्टं लिङ्गम् viṣāṇī kakudmān prāntevāladhiḥ sāsnāvān iti gotve dṛṣṭaṃ liṅgam viṣāṇa (विषाण), kakudma (ककुद्म), prāntevāladha (प्रान्तेवालध), sāsnāva (सास्नाव) thus, in gotva (गोत्व), seen, a mark. |
| 2.1.9 | स्पर्शश्च वायोः sparśaśca vāyoḥ sparśaśca (स्पर्शश्च), of air. |
| 2.1.10 | न च दृष्टानां स्पर्श इत्यदृष्टलिङ्गो वायुः na ca dṛṣṭānāṃ sparśa ityadṛṣṭaliṅgo vāyuḥ Not and, of seen, touch, a compound: thus, the close of a quote, what is not seen, and a mark, air. |
| 2.1.11 | अद्रव्यवत्त्वेन द्रव्यम् adravyavattvena dravyam By means of adravyavattva (अद्रव्यवत्त्व), a substance. |
| 2.1.12 | क्रियावत्त्वात् गुणवत्त्वाच्च kriyāvattvāt guṇavattvācca Because of a compound: an act, possessing, and the state of being that, a compound: a quality, and vattvācca (वत्त्वाच्च). |
| 2.1.13 | अद्रव्यत्वेन नित्यत्वमुक्तम् adravyatvena nityatvamuktam By means of adravyatva (अद्रव्यत्व), a compound: eternal, the state of being that, and one who is released. |
| 2.1.14 | वायोर्वायुसंमूर्छनं नानात्वलिङ्गम् vāyorvāyusaṃmūrchanaṃ nānātvaliṅgam vāyorvāyusaṃmūrchana (वायोर्वायुसंमूर्छन), a compound: nānātva (नानात्व), and a mark. |
| 2.1.15 | वायुसन्निकर्षे प्रत्यक्षाभावात् दृष्टं लिङ्गं न विद्यते vāyusannikarṣe pratyakṣābhāvāt dṛṣṭaṃ liṅgaṃ na vidyate In a compound: air, and contact, because of a compound: direct, and absence, seen, a mark, not is found. |
| 2.1.16 | सामान्यतो दृष्टाच्चाविशेषः sāmānyato dṛṣṭāccāviśeṣaḥ sāmānyata (सामान्यत), a compound: dṛṣṭāccā (दृष्टाच्चा), and a difference. |
| 2.1.17 | तस्मादागमिकम् tasmādāgamikam tasmādāgamika (तस्मादागमिक). |
| 2.1.18 | संज्ञाकर्म त्वस्मद्विशिष्टानां लिङ्गम् saṃjñākarma tvasmadviśiṣṭānāṃ liṅgam A compound: recognition, and action, of tvasmadviśiṣṭa (त्वस्मद्विशिष्ट), a mark. |
| 2.1.19 | प्रत्यक्षप्रवृत्तत्वात् संज्ञाकर्मणः pratyakṣapravṛttatvāt saṃjñākarmaṇaḥ Because of a compound: direct, pravṛ (प्रवृ), and ttatva (त्तत्व), a compound: recognition, and karmaṇa (कर्मण). |
| 2.1.20 | निष्क्रमणं प्रवेशनमित्याकाशस्य लिङ्गम् niṣkramaṇaṃ praveśanamityākāśasya liṅgam niṣkramaṇa (निष्क्रमण), of praveśanamityākāśa (प्रवेशनमित्याकाश), a mark. |
| 2.1.21 | तदलिङ्गमेकद्रव्यत्वात् कर्मणः tadaliṅgamekadravyatvāt karmaṇaḥ Because of a compound: tada (तद), a mark, mekadra (मेकद्र), and vyatva (व्यत्व), of of the action, from the action. |
| 2.1.22 | कारणान्तरानुकिप्ति वैधर्म्याच्च kāraṇāntarānukipti vaidharmyācca In kāraṇāntarānukipta (कारणान्तरानुकिप्त), vaidharmyācca (वैधर्म्याच्च). |
| 2.1.23 | संयोगादभावः कर्मणः saṃyogādabhāvaḥ karmaṇaḥ A compound: saṃyo (संयो), gāda (गाद), and a state, of of the action, from the action. |
| 2.1.24 | कारणगुणपूर्वकः कार्यगुणो दृष्टः kāraṇaguṇapūrvakaḥ kāryaguṇo dṛṣṭaḥ A compound: a cause, a quality, and pūrvaka (पूर्वक), a compound: an effect, and a quality, seen. |
| 2.1.25 | कार्यान्तराप्रादुर्भावाच्च शब्दः स्पर्शवतामगुणः kāryāntarāprādurbhāvācca śabdaḥ sparśavatāmaguṇaḥ kāryāntarāprādurbhāvācca (कार्यान्तराप्रादुर्भावाच्च), a word, a compound: touch, vatāma (वताम), and a quality. |
| 2.1.26 | परत्र समवायात् प्रत्यक्षत्वाच्च नात्मगुणो न मनोगुणः paratra samavāyāt pratyakṣatvācca nātmaguṇo na manoguṇaḥ paratra (परत्र), because of because of inherence, a compound: direct, and tvācca (त्वाच्च), a compound: nātma (नात्म), and a quality, not a compound: mano (मनो). |
| 2.1.27 | परिशेषाल्लिङ्गमाकाशस्य pariśeṣālliṅgamākāśasya Of pariśeṣālliṅgamākāśa (परिशेषाल्लिङ्गमाकाश). |
| 2.1.28 | द्रव्यत्वनित्यत्वे वायुना व्याख्याते dravyatvanityatve vāyunā vyākhyāte In a compound: a substance, the state of being that, eternal, and the state of being that, by means of air, in explained. |
| 2.1.29 | तत्त्वम्भावेन tattvambhāvena By means of a compound: a reality, what is so, and mbhāva (म्भाव). |
| 2.1.30 | शब्दालिङ्गाविशेषाद्विशेषलिङ्गाभावाच्च śabdāliṅgāviśeṣādviśeṣaliṅgābhāvācca A compound: śabdā (शब्दा), liṅgā (लिङ्गा), viśe (विशे), ṣādvi (षाद्वि), the rest, what remains over, liṅgā (लिङ्गा), and bhāvācca (भावाच्च). |
| 2.1.31 | तदनुविधानादेकपृथक्त्वञ्चेति tadanuvidhānādekapṛthaktvañceti In a compound: tada (तद), nuvi (नुवि), dhānā (धाना), deka (देक), separateness, and ñceta (ञ्चेत). |
| 2.2.1 | पुष्पवस्त्रयोः सति सन्निकर्षे गुणान्तराप्रादुर्भावो वस्त्रे गन्धाभावलिङ्गम् puṣpavastrayoḥ sati sannikarṣe guṇāntarāprādurbhāvo vastre gandhābhāvaliṅgam Of puṣpavastra (पुष्पवस्त्र), in when it is, it being so, in contact, guṇāntarāprādurbhāva (गुणान्तराप्रादुर्भाव), in vastra (वस्त्र), a compound: smell, absence, and a mark. |
| 2.2.2 | व्यवस्थितः पृथिव्यां गन्धः vyavasthitaḥ pṛthivyāṃ gandhaḥ Settled, of pṛthivya (पृथिव्य), smell. |
| 2.2.3 | एतेनोष्णता व्याख्याता etenoṣṇatā vyākhyātā etenoṣṇata (एतेनोष्णत), explained. |
| 2.2.4 | तेजस उष्णता tejasa uṣṇatā tejasa (तेजस), uṣṇata (उष्णत). |
| 2.2.5 | अप्सु शीतता apsu śītatā apsu (अप्सु), śītata (शीतत). |
| 2.2.6 | अपरस्मिन्नपरं युगपत् चिरं क्षिप्रमिति काललिङ्गानि aparasminnaparaṃ yugapat ciraṃ kṣipramiti kālaliṅgāni A compound: apara (अपर), sminna (स्मिन्न), and another, the higher, at one time, cira (चिर), in kṣipramita (क्षिप्रमित), a compound: time, and a mark. |
| 2.2.7 | द्रव्यत्व नित्यत्वे वायुना व्याख्याते dravyatva nityatve vāyunā vyākhyāte A compound: a substance, and the state of being that, in a compound: eternal, and the state of being that, by means of air, in explained. |
| 2.2.8 | तत्त्वम्भावेन tattvambhāvena By means of a compound: a reality, what is so, and mbhāva (म्भाव). |
| 2.2.9 | नित्योष्वभावादनित्येषु भावात् कारणे कालाख्येति nityoṣvabhāvādanityeṣu bhāvāt kāraṇe kālākhyeti In a compound: nityo (नित्यो), ṣvabhā (ष्वभा), honest debate, and eternal, because of a state, in a cause, in kālākhyeta (कालाख्येत). |
| 2.2.10 | इत इदमिति यतस्तद्दिश्यं लिङ्गम् ita idamiti yatastaddiśyaṃ liṅgam ita (इत), this thus, yatastaddiśya (यतस्तद्दिश्य), a mark. |
| 2.2.11 | द्रव्यत्व नित्यत्वे वायुना व्याख्याते dravyatva nityatve vāyunā vyākhyāte A compound: a substance, and the state of being that, in a compound: eternal, and the state of being that, by means of air, in explained. |
| 2.2.12 | तत्त्वम्भावेन tattvambhāvena By means of a compound: a reality, what is so, and mbhāva (म्भाव). |
| 2.2.13 | कार्यविशेषेण नानात्वम् kāryaviśeṣeṇa nānātvam By means of a compound: an effect, and a difference, not anātva (अनात्व). |
| 2.2.14 | आदित्यसंयोगात् भूतपूर्वात् भविष्यतो भूताच्च प्राची ādityasaṃyogāt bhūtapūrvāt bhaviṣyato bhūtācca prācī Because of a compound: āditya (आदित्य), and conjunction, because of a compound: an element, and the earlier, bhaviṣyata (भविष्यत), bhūtācca (भूताच्च), prāca (प्राच). |
| 2.2.15 | तथा दक्षिणा प्रतीची उदीची च tathā dakṣiṇā pratīcī udīcī ca So, in that way, the gift to the priests, pratīca (प्रतीच), udīca (उदीच) and. |
| 2.2.16 | एतेन दिगन्तरालानि व्याख्यातानि etena digantarālāni vyākhyātāni By means of by this, digantarāla (दिगन्तराल), explained. |
| 2.2.17 | सामान्यप्रत्यक्षाद्विशेषस्मृतेश्च संशयः sāmānyapratyakṣādviśeṣasmṛteśca saṃśayaḥ A compound: a common case, toward, against, akṣādvi (अक्षाद्वि), the rest, what remains over, and smṛteśca (स्मृतेश्च), doubt. |
| 2.2.18 | दृष्टञ्च दृष्टवत् dṛṣṭañca dṛṣṭavat dṛṣṭañca (दृष्टञ्च), a compound: seen, and possessing. |
| 2.2.19 | यथादृष्टमयथादृष्टत्वाच्च yathādṛṣṭamayathādṛṣṭatvācca A compound: as, dṛṣṭama (दृष्टम), as, what is not seen, and tvācca (त्वाच्च). |
| 2.2.20 | विद्याविद्यातश्च संशयः vidyāvidyātaśca saṃśayaḥ A compound: knowing, not-knowing, and taśca (तश्च), doubt. |
| 2.2.21 | श्रोत्रग्रहणो योर्ऽथः स शब्दः śrotragrahaṇo yor'thaḥ sa śabdaḥ A compound: the ear, and a grasping, yor'tha (योर्ऽथ), he, that. saḥ (सः) before a consonant, a word. |
| 2.2.22 | तुल्यजातीयेष्वर्थान्तरभूतेषु विशेषस्य उभयथा दृष्टत्वात् tulyajātīyeṣvarthāntarabhūteṣu viśeṣasya ubhayathā dṛṣṭatvāt In a compound: like, equal, jātī (जाती), yeṣva (येष्व), rthā (र्था), ntara (न्तर), and an element, of a difference, a compound: ubha (उभ), and as, because of a. |
| 2.2.23 | एकद्रव्यत्वान्न द्रव्यम् ekadravyatvānna dravyam ekadravyatvānna (एकद्रव्यत्वान्न), a substance. |
| 2.2.24 | नापि कर्माचाक्षुषत्वात् nāpi karmācākṣuṣatvāt Not even, because of karmācākṣuṣatva (कर्माचाक्षुषत्व). |
| 2.2.25 | गुणस्य सतोऽपवर्गः कर्मभिः साधर्म्यम् guṇasya sato 'pavargaḥ karmabhiḥ sādharmyam Of a quality, what is, release, a compound: action, and bhiḥa (भिःअ), likeness. |
| 2.2.26 | सतो लिङ्गाभावात् sato liṅgābhāvāt Of of what is, because of a compound: a mark, and absence. |
| 2.2.27 | नित्यवैधर्म्यात् nityavaidharmyāt Because of a compound: eternal, and a difference of kind. |
| 2.2.28 | अनित्यश्चायं कारणतः anityaścāyaṃ kāraṇataḥ A compound: not eternal, and ścāya (श्चाय), a compound: a cause, and taḥa (तःअ). |
| 2.2.29 | ज चासिद्धं विकारात् ja cāsiddhaṃ vikārāt ja (ज), a compound: and, and not established, because of from a transformation. |
| 2.2.30 | अभिव्यक्तौ दोषात् abhivyaktau doṣāt abhivyakta (अभिव्यक्त), because of a fault. |
| 2.2.31 | संयोगाद्विभागाच्च शब्दाच्च शब्दनिष्पत्तिः saṃyogādvibhāgācca śabdācca śabdaniṣpattiḥ saṃyogādvibhāgācca (संयोगाद्विभागाच्च), śabdācca (शब्दाच्च), a compound: a word, and niṣpatta (निष्पत्त). |
| 2.2.32 | लिङ्गाच्चानित्यः शब्दः liṅgāccānityaḥ śabdaḥ A compound: liṅgāccā (लिङ्गाच्चा), and eternal, a word. |
| 2.2.33 | द्वयोस्तु प्रवृत्त्योरभावात् dvayostu pravṛttyorabhāvāt dvayostu (द्वयोस्तु), because of a compound: activity, setting out to act, and orabhāva (ओरभाव). |
| 2.2.34 | प्रथमाशब्दात् prathamāśabdāt Because of a compound: prathamā (प्रथमा), and a word. |
| 2.2.35 | सम्प्रतिपत्तिभावाच्च sampratipattibhāvācca sampratipattibhāvācca (सम्प्रतिपत्तिभावाच्च). |
| 2.2.36 | सन्दिग्धाः सति बहुत्वे sandigdhāḥ sati bahutve sandigdha (सन्दिग्ध), in when it is, it being so, in being many. |
| 2.2.37 | संख्याभावः सामान्यतः saṃkhyābhāvaḥ sāmānyataḥ A compound: number, and absence, a compound: a common case, and taḥa (तःअ). |