Vaiśeṣika Sūtra / Adhyāya 1

Adhyāya 1

Summary

Adhyāya (अध्याय) 1 opens on dharma, by which the highest good is reached. It names the categories and the nine substances, and it says what substance, quality, and action share. The later addition of absence as a seventh category is not in these lines. The sitting stays with the six.

नेपालीमा

अध्याय १ धर्मबाट खुल्छ, जसबाट परम कल्याण पुगिन्छ। यसले पदार्थ र नौ द्रव्यको नाम लिन्छ, र द्रव्य, गुण र कर्ममा के साझा छ भन्छ। अभावलाई सातौँ पदार्थ बनाउने पछिल्लो थप यी पङ्क्तिमा छैन। बैठक छमैमा रहन्छ।

Dharma, the categories, the nine substances, and what substance, quality, and action share.

48 of 48 lines in this chapter are written out word by word.

Line
1.1.1अथातो धर्मं व्याख्यास्यामः
athāto dharmaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Now, therefore, we will explain dharma (धर्म).
1.1.2यतोऽभ्युदयनिःश्रेयससिद्धिः स धर्मः
yato 'bhyudayaniḥśreyasasiddhiḥ sa dharmaḥ
Dharma is that from which elevation and the highest good come.
1.1.3तद्वचनादाम्नायस्य प्रामाण्यम्
tadvacanādāmnāyasya prāmāṇyam
The Veda is a means of knowing because it speaks of that dharma (धर्म).
1.1.4धर्मविशेष प्रसूतात् द्रव्यगुणकर्मसामान्य विशेषसमवायानां पदार्थानां साधर्म्यवैधर्म्याभ्यां तत्त्वज्ञानान्निःश्रेयसम्
dharmaviśeṣa prasūtāt dravyaguṇakarmasāmānya viśeṣasamavāyānāṃ padārthānāṃ sādharmyavaidharmyābhyāṃ tattvajñānānniḥśreyasam
The highest good comes from knowing the likeness and the difference of the categories.
1.1.5पृथिव्यापस्तेजो वायुराकाशं कालो दिगात्मा मन इति द्रव्याणि
pṛthivyāpastejo vāyurākāśaṃ kālo digātmā mana iti dravyāṇi
The substances are earth, water, fire, air, ether, time, space, self, and mind.
1.1.6रुपरसगन्धस्पर्शाः संख्याः परिमाणानि पृथक्त्वं संयोगविभागौ परत्वापरत्वे बुद्धयः सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ प्रयत्नाश्च गुणाः
ruparasagandhasparśāḥ saṃkhyāḥ parimāṇāni pṛthaktvaṃ saṃyogavibhāgau paratvāparatve buddhayaḥ sukhaduḥkhe icchādveṣau prayatnāśca guṇāḥ
Seventeen qualities, and not the later list of twenty-four.
1.1.7उत्क्षेपणमवक्षेपणं आकुञ्चनं प्रसारणं गमनमिति कर्माणि
utkṣepaṇamavakṣepaṇaṃ ākuñcanaṃ prasāraṇaṃ gamanamiti karmāṇi
Five actions: up, down, contracting, extending, and going.
1.1.8सदनित्यं द्रव्यवत् कार्यं कारणं सामान्यविशेषवदिति द्रव्यगुणकर्मणामविशेषः
sadanityaṃ dravyavat kāryaṃ kāraṇaṃ sāmānyaviśeṣavaditi dravyaguṇakarmaṇāmaviśeṣaḥ
What substance, quality, and action have in common.
1.1.9द्रव्यगुणयोः सजातीयारम्भकत्वं साधर्म्यम्
dravyaguṇayoḥ sajātīyārambhakatvaṃ sādharmyam
Substance and quality both start something of their own kind.
1.1.10द्रव्याणि द्रव्यान्तरमारभन्ते गुणाश्च गुणान्तरम्
dravyāṇi dravyāntaramārabhante guṇāśca guṇāntaram
Substances produce a substance. Qualities produce a quality.
1.1.11कर्म कर्मसाध्यं न विद्यते
karma karmasādhyaṃ na vidyate
No action is produced by an action.
1.1.12न द्रव्यं कारणं च भवति
na dravyaṃ kāraṇaṃ ca bhavati
A substance is not destroyed by its own effect or by its own cause.
1.1.13उभयथा गुणाः
ubhayathā guṇāḥ
A quality is destroyed both by its effect and by its cause.
1.1.14कार्यविरोधि कर्म
kāryavirodhi karma
An action is opposed to its effect.
1.1.15क्रियागुणवत् समवायिकारणमिति द्रव्यलक्षणम्
kriyāguṇavat samavāyikāraṇamiti dravyalakṣaṇam
A substance is the inherence-cause of actions and qualities.
1.1.16द्रव्याश्रय्यगुणवान् संयोगविभागेष्वकारणमनपेक्ष इति गुणलक्षणम्
dravyāśrayyaguṇavān saṃyogavibhāgeṣvakāraṇamanapekṣa iti guṇalakṣaṇam
A quality rests on a substance, has no quality of its own, and does not by itself cause conjunction or disjunction.
1.1.17एकद्रव्यमगुणं संयोगविभागेष्वनपेक्ष कारणमिति कर्मलक्षणम्
ekadravyamaguṇaṃ saṃyogavibhāgeṣvanapekṣa kāraṇamiti karmalakṣaṇam
An action is in one substance, has no quality, and by itself causes conjunction and disjunction.
1.1.18द्रव्यगुणकर्मणां द्रव्यं कारणं सामान्यम्
dravyaguṇakarmaṇāṃ dravyaṃ kāraṇaṃ sāmānyam
Substance is the common cause of substance, quality, and action.
1.1.19तथा गुणः
tathā guṇaḥ
A quality is a common cause as well.
1.1.20संयोगविभागवेगानां कर्म समानम्
saṃyogavibhāgavegānāṃ karma samānam
Action is the common cause of conjunction, disjunction, and impetus.
1.1.21न द्रव्याणां कर्म
na dravyāṇāṃ karma
Action is not the cause of substances.
1.1.22व्यतिरेकात्
vyatirekāt
The reason is that action is excluded from the producing of a substance.
1.1.23द्रव्याणां द्रव्यं कार्यं सामान्यम्
dravyāṇāṃ dravyaṃ kāryaṃ sāmānyam
The common effect of substances is a substance.
1.1.24गुणवैधर्म्यान्न कर्मणां कर्म
guṇavaidharmyānna karmaṇāṃ karma
Actions do not produce an action, because they are unlike qualities.
1.1.25द्वित्वप्रभृतयः संख्याः पृथक्त्व संयोग विभागाश्च
dvitvaprabhṛtayaḥ saṃkhyāḥ pṛthaktva saṃyoga vibhāgāśca
Number from two upward, separateness, conjunction, and disjunction.
1.1.26असमवायात् सामान्यकार्यं कर्म न विद्यते
asamavāyāt sāmānyakāryaṃ karma na vidyate
There is no action that is a joint effect, because an action inheres in one substance.
1.1.27संयोगानां द्रव्यम्
saṃyogānāṃ dravyam
The effect of conjunctions is a substance.
1.1.28रूपाणां रूपम्
rūpāṇāṃ rūpam
The effect of colors is a color.
1.1.29गुरुत्वप्रयत्नसंयोगानामुत्क्षेपणम्
gurutvaprayatnasaṃyogānāmutkṣepaṇam
Throwing upward comes from weight, effort, and conjunction.
1.1.30संयोगविभागाश्च कर्मणाम्
saṃyogavibhāgāśca karmaṇām
Conjunction and disjunction are effects of actions.
1.1.31कारणसामान्ये द्रव्यकर्मणां कर्माकारणमुक्तम्
kāraṇasāmānye dravyakarmaṇāṃ karmākāraṇamuktam
It has been said: action does not cause substances or actions.
1.2.1कारणाभावात् कार्याभावः
kāraṇābhāvāt kāryābhāvaḥ
No cause, no effect.
1.2.2न तु कार्याभावात् कारणाभावः
na tu kāryābhāvāt kāraṇābhāvaḥ
No effect does not mean no cause.
1.2.3सामान्यविशेष इति बुद्ध्यपेक्षम्
sāmānyaviśeṣa iti buddhyapekṣam
Universal and particular depend on the knowing.
1.2.4भावोऽनुवृत्तेरेव हेतुत्वात् सामान्यमेव
bhāvo 'nuvṛttereva hetutvāt sāmānyameva
Being is only a universal, because all it causes is recurrence.
1.2.5द्रव्यत्वं गुणत्वं कर्मत्वं च सामान्यानि विशेषाश्च
dravyatvaṃ guṇatvaṃ karmatvaṃ ca sāmānyāni viśeṣāśca
Substanceness, qualityness, and actionness are universals and particulars.
1.2.6अन्यत्रान्त्येभ्यो विशेषेभ्यः
anyatrāntyebhyo viśeṣebhyaḥ
Except the ultimate particulars.
1.2.7सदिति यतो द्रव्यगुणकर्मसु सा सत्ता
saditi yato dravyaguṇakarmasu sā sattā
Existence is that by which we say 'it is' of the three.
1.2.8द्रव्यगुणकर्मभ्योर्ऽथान्तरं सत्ता
dravyaguṇakarmabhyor'thāntaraṃ sattā
Existence is a different thing from substance, quality, and action.
1.2.9गुणकर्मसु च भावान्न कर्म न गुणः
guṇakarmasu ca bhāvānna karma na guṇaḥ
Because it occurs in qualities and actions, it is neither.
1.2.10सामान्यविशेषाभावेन च
sāmānyaviśeṣābhāvena ca
And because it is not a lower universal.
1.2.11अनेकद्रव्यवत्त्वेन द्रव्यत्वमुक्तम्
anekadravyavattvena dravyatvamuktam
Substanceness is known by its presence in many substances.
1.2.12सामान्यविशेषाभावेन च
sāmānyaviśeṣābhāvena ca
And by its not being a mere lower universal.
1.2.13तथा गुणेषु भावाद्गुणत्वमुक्तम्
tathā guṇeṣu bhāvādguṇatvamuktam
Qualityness is known by its presence in qualities.
1.2.14सामान्यविशेषाभावेन च
sāmānyaviśeṣābhāvena ca
The refrain, now for qualityness.
1.2.15कर्मसु भावात्कर्मत्वमुक्तम्
karmasu bhāvātkarmatvamuktam
Actionness is known by its presence in actions.
1.2.16सामान्यविशेषाभावेन च
sāmānyaviśeṣābhāvena ca
The refrain, now for actionness.
1.2.17सदिति लिङ्गाविशेषात् विशेषलिङ्गाभावाच्चैको भावः
saditi liṅgāviśeṣāt viśeṣaliṅgābhāvāccaiko bhāvaḥ
Existence is one.