Vaiśeṣika Sūtra / Adhyāya 5
Adhyāya 5
Summary
Adhyāya (अध्याय) 5 is action. Movement in the hand, throwing, falling, and what sets a thing moving are distinguished. An action is not a quality and not a substance. It resides in a substance and is the cause of conjunction and disjunction.
नेपालीमा
अध्याय ५ कर्मको कुरा हो। हातको चाल, फ्याँक्नु, खस्नु, र कुरालाई चलाउने कारण छुट्याइन्छ। कर्म गुण होइन, द्रव्य होइन। यो द्रव्यमा बस्छ, र संयोग तथा विभागको कारण हो।
Action: movement in the hand, and what sets a thing moving.
44 of 44 lines in this chapter are written out word by word.
| Line | |
|---|---|
| 5.1.1 | आत्मसंयोग प्रयत्नाभ्यां हस्ते कर्म ātmasaṃyoga prayatnābhyāṃ haste karma A compound: ātma (आत्म), and conjunction, by means of effort, in hasta (हस्त), an action. |
| 5.1.2 | तथा हस्तसंयोगाच्च मुसले कर्म tathā hastasaṃyogācca musale karma So, in that way, hastasaṃyogācca (हस्तसंयोगाच्च), in musala (मुसल), an action. |
| 5.1.3 | अभिघातजे मुसलादौ कर्मणि व्यतिरेकादकारणं हस्तसंयोगः abhighātaje musalādau karmaṇi vyatirekādakāraṇaṃ hastasaṃyogaḥ In abhighātaja (अभिघातज), musalāda (मुसलाद), in in the action, a compound: vyati (व्यति), rekāda (रेकाद), and a cause, a compound: hasta (हस्त), and conjunction. |
| 5.1.4 | तथात्मसंयोगो हस्तकर्मणि tathātmasaṃyogo hastakarmaṇi A compound: tathātma (तथात्म), and conjunction, in hastakarmaṇa (हस्तकर्मण). |
| 5.1.5 | अभिघातान्मुसलसंयोगाद्धस्ते कर्म abhighātānmusalasaṃyogāddhaste karma In abhighātānmusalasaṃyogāddhasta (अभिघातान्मुसलसंयोगाद्धस्त), an action. |
| 5.1.6 | आत्मकर्म हस्तसंयोगाच्च ātmakarma hastasaṃyogācca A compound: ātma (आत्म), and action, hastasaṃyogācca (हस्तसंयोगाच्च). |
| 5.1.7 | संयोगाभावे गुरुत्वात् पतनम् saṃyogābhāve gurutvāt patanam In a compound: conjunction, and absence, because of weight, patana (पतन). |
| 5.1.8 | नोदनविशेषाभावान्नोर्ध्वं न तिर्यग्गमनम् nodanaviśeṣābhāvānnordhvaṃ na tiryaggamanam Not udanaviśeṣābhāvānnordhva (उदनविशेषाभावान्नोर्ध्व), not tiryaggamana (तिर्यग्गमन). |
| 5.1.9 | प्रयत्नविशेषान्नोदन विशेषः prayatnaviśeṣānnodana viśeṣaḥ A compound: effort, viśe (विशे), ṣānno (षान्नो), and dana (दन), a difference. |
| 5.1.10 | नोदनविशेषादुदसनविशेषः nodanaviśeṣādudasanaviśeṣaḥ A compound: noda (नोद), navi (नवि), śeṣā (शेषा), duda (दुद), sana (सन), and a difference. |
| 5.1.11 | हस्तकर्मणा दारककर्म व्याख्यातम् hastakarmaṇā dārakakarma vyākhyātam hastakarmaṇa (हस्तकर्मण), a compound: dāraka (दारक), and action, has been explained. |
| 5.1.12 | तथा दग्धस्य विस्फोटने tathā dagdhasya visphoṭane So, in that way, of dagdha (दग्ध), in visphoṭana (विस्फोटन). |
| 5.1.13 | यत्नाभावे प्रसुप्तस्य चलनम् yatnābhāve prasuptasya calanam In a compound: which, that which, not, and absence, of prasupta (प्रसुप्त), calana (चलन). |
| 5.1.14 | तृणे कर्म वायुसंयोगात् tṛṇe karma vāyusaṃyogāt In tṛṇa (तृण), an action, because of a compound: air, and conjunction. |
| 5.1.15 | मणिगमनं सूच्यभिसर्पणमदृष्टकारणम् maṇigamanaṃ sūcyabhisarpaṇamadṛṣṭakāraṇam A compound: maṇi (मणि), and going, a compound: sūcya (सूच्य), bhisa (भिस), rpaṇama (र्पणम), seen, and a cause. |
| 5.1.16 | इषावयुगपत् संयोगविशेषाः कर्मान्यत्वे हेतुः iṣāvayugapat saṃyogaviśeṣāḥ karmānyatve hetuḥ iṣāvayugapat (इषावयुगपत्), a compound: conjunction, and a difference, in a compound: action, other, and the state of being that, a reason. |
| 5.1.17 | नोदनादाद्यमिषोः कर्म तत्कर्मकारिताच्च संस्कारादुत्तरं तथोत्तरमुत्तरं च nodanādādyamiṣoḥ karma tatkarmakāritācca saṃskārāduttaraṃ tathottaramuttaraṃ ca Not of udanādādyamiṣa (उदनादाद्यमिष), an action, tatkarmakāritācca (तत्कर्मकारिताच्च), saṃskārāduttara (संस्कारादुत्तर), a compound: so, the later, and muttara (मुत्तर) and. |
| 5.1.18 | संस्काराभावे गुरुत्वात् पतनम् saṃskārābhāve gurutvāt patanam In a compound: a compounded thing, and absence, because of weight, patana (पतन). |
| 5.2.1 | नोदनाभिघातात् संयुक्तसंयोगाच्च पृथिव्यां कर्म nodanābhighātāt saṃyuktasaṃyogācca pṛthivyāṃ karma Not because of udanābhighāta (उदनाभिघात), saṃyuktasaṃyogācca (संयुक्तसंयोगाच्च), of pṛthivya (पृथिव्य), an action. |
| 5.2.2 | तद्विशेषेणादृष्टकारितम् tadviśeṣeṇādṛṣṭakāritam A compound: tadvi (तद्वि), śeṣeṇā (शेषेणा), seen, and kārita (कारित). |
| 5.2.3 | अपां संयोगाभावे गुरुत्वात् पतनम् apāṃ saṃyogābhāve gurutvāt patanam Of water, in a compound: conjunction, and absence, because of weight, patana (पतन). |
| 5.2.4 | द्रवत्वात् स्यन्दनम् dravatvāt syandanam Because of fluidity, syandana (स्यन्दन). |
| 5.2.5 | नाड्या वायुसंयोगादारोहणम् nāḍyā vāyusaṃyogādārohaṇam Not aḍya (अड्य), a compound: air, saṃyo (संयो), gādā (गादा), and rohaṇa (रोहण). |
| 5.2.6 | नोदनापीडनात् संयुक्तसंयोगाच्च nodanāpīḍanāt saṃyuktasaṃyogācca Not because of udanāpīḍana (उदनापीडन), saṃyuktasaṃyogācca (संयुक्तसंयोगाच्च). |
| 5.2.7 | वृक्षाभिसर्पणमित्यदृष्टकारितम् vṛkṣābhisarpaṇamityadṛṣṭakāritam A compound: vṛkṣā (वृक्षा), bhisa (भिस), rpaṇa (र्पण), mitya (मित्य), seen, and kārita (कारित). |
| 5.2.8 | अपां सङ्घातो विलयनं च तेजः संयोगात् apāṃ saṅghāto vilayanaṃ ca tejaḥ saṃyogāt Of water, saṅghāta (सङ्घात), vilayana (विलयन) and, teja (तेज), because of conjunction. |
| 5.2.9 | तत्र विस्फूर्जतुर्लिङ्गम् tatra visphūrjaturliṅgam There, visphūrjaturliṅga (विस्फूर्जतुर्लिङ्ग). |
| 5.2.10 | वैदिकं च vaidikaṃ ca vaidika (वैदिक) and. |
| 5.2.11 | अपां संयोगाद्विभागाच्च स्तनयित्नोः apāṃ saṃyogādvibhāgācca stanayitnoḥ Of water, saṃyogādvibhāgācca (संयोगाद्विभागाच्च), of stanayitna (स्तनयित्न). |
| 5.2.12 | पृथिवीकर्मणा तेजः कर्म वायुकर्म च व्याख्यातम् pṛthivīkarmaṇā tejaḥ karma vāyukarma ca vyākhyātam A compound: earth, and karmaṇa (कर्मण), teja (तेज), an action, a compound: air, and action and, has been explained. |
| 5.2.13 | अग्नेरूर्ध्वज्वलनं वायोस्तिर्यग्गमनं अणूनां मनसश्चाद्यं कर्मादृष्टकारितम् agnerūrdhvajvalanaṃ vāyostiryaggamanaṃ aṇūnāṃ manasaścādyaṃ karmādṛṣṭakāritam agnerūrdhvajvalana (अग्नेरूर्ध्वज्वलन), vāyostiryaggamana (वायोस्तिर्यग्गमन), of an atom, manasaścādya (मनसश्चाद्य), a compound: action, what is not seen, and kārita (कारित). |
| 5.2.14 | हस्तकर्मणा मनसः कर्म व्याख्यातम् hastakarmaṇā manasaḥ karma vyākhyātam hastakarmaṇa (हस्तकर्मण), the mind, an action, has been explained. |
| 5.2.15 | आत्मेन्द्रियमनोर्ऽथसन्निकर्षात् सुख दुःखे ātmendriyamanor'thasannikarṣāt sukha duḥkhe Because of a compound: ātme (आत्मे), ndri (न्द्रि), yama (यम), nor'tha (नोर्ऽथ), and contact, pleasure, in pain. |
| 5.2.16 | तदनारम्भ आत्मस्थे मनसि शरीरस्य दुःखाभावः संयोगः tadanārambha ātmasthe manasi śarīrasya duḥkhābhāvaḥ saṃyogaḥ tadanārambha (तदनारम्भ), in a compound: ātma (आत्म), and standing, in the mind, of the body, a compound: pain, and absence, conjunction. |
| 5.2.17 | अपसर्पणमुपसर्पणमशित पीतसंयोगाः कार्यान्तर संयोगाश्चेत्यदृष्टकारितानि apasarpaṇamupasarpaṇamaśita pītasaṃyogāḥ kāryāntara saṃyogāścetyadṛṣṭakāritāni apasarpaṇamupasarpaṇamaśita (अपसर्पणमुपसर्पणमशित), a compound: pīta (पीत), and conjunction, a compound: an effect, and a difference, an interval, a compound:. |
| 5.2.18 | तदभावे संयोगाभावोऽप्रादुर्भावश्च मोक्षः tadabhāve saṃyogābhāvo 'prādurbhāvaśca mokṣaḥ In the absence of that, a compound: conjunction, and absence, aprādurbhāvaśca (अप्रादुर्भावश्च), release. |
| 5.2.19 | द्रव्यगुणकर्मनिष्पत्तिवैधर्म्यादभावस्तमः dravyaguṇakarmaniṣpattivaidharmyādabhāvastamaḥ A compound: a substance, a quality, action, niṣpa (निष्प), ttiva (त्तिव), idha (इध), rmyāda (र्म्याद), a state, and stama (स्तम). |
| 5.2.20 | तेजसो द्रव्यान्तरेणावरणाच्च tejaso dravyāntareṇāvaraṇācca Fire, dravyāntareṇāvaraṇācca (द्रव्यान्तरेणावरणाच्च). |
| 5.2.21 | दिक्कालावाकाशं च क्रियावद्वैधर्म्यान्निष्क्रियाणि dikkālāvākāśaṃ ca kriyāvadvaidharmyānniṣkriyāṇi dikkālāvākāśa (दिक्कालावाकाश) and, a compound: kriyāva (क्रियाव), a twofold split, rmyā (र्म्या), and nniṣkriya (न्निष्क्रिय). |
| 5.2.22 | एतेन कर्माणि गुणाश्च व्याख्याताः etena karmāṇi guṇāśca vyākhyātāḥ By means of by this, acts, guṇāśca (गुणाश्च), explained. |
| 5.2.23 | निष्क्रियाणां समवायः कर्मभ्यो निषिद्धः niṣkriyāṇāṃ samavāyaḥ karmabhyo niṣiddhaḥ Of niṣkriya (निष्क्रिय), inherence, a compound: action, and bhya (भ्य), niṣiddha (निषिद्ध). |
| 5.2.24 | कारणं त्वसमवायिनो गुणाः kāraṇaṃ tvasamavāyino guṇāḥ A cause, tvasamavāyina (त्वसमवायिन), qualities. |
| 5.2.25 | गुणैर्दिक् व्याख्याता guṇairdik vyākhyātā guṇairdik (गुणैर्दिक्), explained. |
| 5.2.26 | कारणेन कालः kāraṇena kālaḥ By means of a cause, time. |