Vaiśeṣika Sūtra / Adhyāya 5

Adhyāya 5

Summary

Adhyāya (अध्याय) 5 is action. Movement in the hand, throwing, falling, and what sets a thing moving are distinguished. An action is not a quality and not a substance. It resides in a substance and is the cause of conjunction and disjunction.

नेपालीमा

अध्याय ५ कर्मको कुरा हो। हातको चाल, फ्याँक्नु, खस्नु, र कुरालाई चलाउने कारण छुट्याइन्छ। कर्म गुण होइन, द्रव्य होइन। यो द्रव्यमा बस्छ, र संयोग तथा विभागको कारण हो।

Action: movement in the hand, and what sets a thing moving.

44 of 44 lines in this chapter are written out word by word.

Line
5.1.1आत्मसंयोग प्रयत्नाभ्यां हस्ते कर्म
ātmasaṃyoga prayatnābhyāṃ haste karma
A compound: ātma (आत्म), and conjunction, by means of effort, in hasta (हस्त), an action.
5.1.2तथा हस्तसंयोगाच्च मुसले कर्म
tathā hastasaṃyogācca musale karma
So, in that way, hastasaṃyogācca (हस्तसंयोगाच्च), in musala (मुसल), an action.
5.1.3अभिघातजे मुसलादौ कर्मणि व्यतिरेकादकारणं हस्तसंयोगः
abhighātaje musalādau karmaṇi vyatirekādakāraṇaṃ hastasaṃyogaḥ
In abhighātaja (अभिघातज), musalāda (मुसलाद), in in the action, a compound: vyati (व्यति), rekāda (रेकाद), and a cause, a compound: hasta (हस्त), and conjunction.
5.1.4तथात्मसंयोगो हस्तकर्मणि
tathātmasaṃyogo hastakarmaṇi
A compound: tathātma (तथात्म), and conjunction, in hastakarmaṇa (हस्तकर्मण).
5.1.5अभिघातान्मुसलसंयोगाद्धस्ते कर्म
abhighātānmusalasaṃyogāddhaste karma
In abhighātānmusalasaṃyogāddhasta (अभिघातान्मुसलसंयोगाद्धस्त), an action.
5.1.6आत्मकर्म हस्तसंयोगाच्च
ātmakarma hastasaṃyogācca
A compound: ātma (आत्म), and action, hastasaṃyogācca (हस्तसंयोगाच्च).
5.1.7संयोगाभावे गुरुत्वात् पतनम्
saṃyogābhāve gurutvāt patanam
In a compound: conjunction, and absence, because of weight, patana (पतन).
5.1.8नोदनविशेषाभावान्नोर्ध्वं न तिर्यग्गमनम्
nodanaviśeṣābhāvānnordhvaṃ na tiryaggamanam
Not udanaviśeṣābhāvānnordhva (उदनविशेषाभावान्नोर्ध्व), not tiryaggamana (तिर्यग्गमन).
5.1.9प्रयत्नविशेषान्नोदन विशेषः
prayatnaviśeṣānnodana viśeṣaḥ
A compound: effort, viśe (विशे), ṣānno (षान्नो), and dana (दन), a difference.
5.1.10नोदनविशेषादुदसनविशेषः
nodanaviśeṣādudasanaviśeṣaḥ
A compound: noda (नोद), navi (नवि), śeṣā (शेषा), duda (दुद), sana (सन), and a difference.
5.1.11हस्तकर्मणा दारककर्म व्याख्यातम्
hastakarmaṇā dārakakarma vyākhyātam
hastakarmaṇa (हस्तकर्मण), a compound: dāraka (दारक), and action, has been explained.
5.1.12तथा दग्धस्य विस्फोटने
tathā dagdhasya visphoṭane
So, in that way, of dagdha (दग्ध), in visphoṭana (विस्फोटन).
5.1.13यत्नाभावे प्रसुप्तस्य चलनम्
yatnābhāve prasuptasya calanam
In a compound: which, that which, not, and absence, of prasupta (प्रसुप्त), calana (चलन).
5.1.14तृणे कर्म वायुसंयोगात्
tṛṇe karma vāyusaṃyogāt
In tṛṇa (तृण), an action, because of a compound: air, and conjunction.
5.1.15मणिगमनं सूच्यभिसर्पणमदृष्टकारणम्
maṇigamanaṃ sūcyabhisarpaṇamadṛṣṭakāraṇam
A compound: maṇi (मणि), and going, a compound: sūcya (सूच्य), bhisa (भिस), rpaṇama (र्पणम), seen, and a cause.
5.1.16इषावयुगपत् संयोगविशेषाः कर्मान्यत्वे हेतुः
iṣāvayugapat saṃyogaviśeṣāḥ karmānyatve hetuḥ
iṣāvayugapat (इषावयुगपत्), a compound: conjunction, and a difference, in a compound: action, other, and the state of being that, a reason.
5.1.17नोदनादाद्यमिषोः कर्म तत्कर्मकारिताच्च संस्कारादुत्तरं तथोत्तरमुत्तरं च
nodanādādyamiṣoḥ karma tatkarmakāritācca saṃskārāduttaraṃ tathottaramuttaraṃ ca
Not of udanādādyamiṣa (उदनादाद्यमिष), an action, tatkarmakāritācca (तत्कर्मकारिताच्च), saṃskārāduttara (संस्कारादुत्तर), a compound: so, the later, and muttara (मुत्तर) and.
5.1.18संस्काराभावे गुरुत्वात् पतनम्
saṃskārābhāve gurutvāt patanam
In a compound: a compounded thing, and absence, because of weight, patana (पतन).
5.2.1नोदनाभिघातात् संयुक्तसंयोगाच्च पृथिव्यां कर्म
nodanābhighātāt saṃyuktasaṃyogācca pṛthivyāṃ karma
Not because of udanābhighāta (उदनाभिघात), saṃyuktasaṃyogācca (संयुक्तसंयोगाच्च), of pṛthivya (पृथिव्य), an action.
5.2.2तद्विशेषेणादृष्टकारितम्
tadviśeṣeṇādṛṣṭakāritam
A compound: tadvi (तद्वि), śeṣeṇā (शेषेणा), seen, and kārita (कारित).
5.2.3अपां संयोगाभावे गुरुत्वात् पतनम्
apāṃ saṃyogābhāve gurutvāt patanam
Of water, in a compound: conjunction, and absence, because of weight, patana (पतन).
5.2.4द्रवत्वात् स्यन्दनम्
dravatvāt syandanam
Because of fluidity, syandana (स्यन्दन).
5.2.5नाड्या वायुसंयोगादारोहणम्
nāḍyā vāyusaṃyogādārohaṇam
Not aḍya (अड्य), a compound: air, saṃyo (संयो), gādā (गादा), and rohaṇa (रोहण).
5.2.6नोदनापीडनात् संयुक्तसंयोगाच्च
nodanāpīḍanāt saṃyuktasaṃyogācca
Not because of udanāpīḍana (उदनापीडन), saṃyuktasaṃyogācca (संयुक्तसंयोगाच्च).
5.2.7वृक्षाभिसर्पणमित्यदृष्टकारितम्
vṛkṣābhisarpaṇamityadṛṣṭakāritam
A compound: vṛkṣā (वृक्षा), bhisa (भिस), rpaṇa (र्पण), mitya (मित्य), seen, and kārita (कारित).
5.2.8अपां सङ्घातो विलयनं च तेजः संयोगात्
apāṃ saṅghāto vilayanaṃ ca tejaḥ saṃyogāt
Of water, saṅghāta (सङ्घात), vilayana (विलयन) and, teja (तेज), because of conjunction.
5.2.9तत्र विस्फूर्जतुर्लिङ्गम्
tatra visphūrjaturliṅgam
There, visphūrjaturliṅga (विस्फूर्जतुर्लिङ्ग).
5.2.10वैदिकं च
vaidikaṃ ca
vaidika (वैदिक) and.
5.2.11अपां संयोगाद्विभागाच्च स्तनयित्नोः
apāṃ saṃyogādvibhāgācca stanayitnoḥ
Of water, saṃyogādvibhāgācca (संयोगाद्विभागाच्च), of stanayitna (स्तनयित्न).
5.2.12पृथिवीकर्मणा तेजः कर्म वायुकर्म च व्याख्यातम्
pṛthivīkarmaṇā tejaḥ karma vāyukarma ca vyākhyātam
A compound: earth, and karmaṇa (कर्मण), teja (तेज), an action, a compound: air, and action and, has been explained.
5.2.13अग्नेरूर्ध्वज्वलनं वायोस्तिर्यग्गमनं अणूनां मनसश्चाद्यं कर्मादृष्टकारितम्
agnerūrdhvajvalanaṃ vāyostiryaggamanaṃ aṇūnāṃ manasaścādyaṃ karmādṛṣṭakāritam
agnerūrdhvajvalana (अग्नेरूर्ध्वज्वलन), vāyostiryaggamana (वायोस्तिर्यग्गमन), of an atom, manasaścādya (मनसश्चाद्य), a compound: action, what is not seen, and kārita (कारित).
5.2.14हस्तकर्मणा मनसः कर्म व्याख्यातम्
hastakarmaṇā manasaḥ karma vyākhyātam
hastakarmaṇa (हस्तकर्मण), the mind, an action, has been explained.
5.2.15आत्मेन्द्रियमनोर्ऽथसन्निकर्षात् सुख दुःखे
ātmendriyamanor'thasannikarṣāt sukha duḥkhe
Because of a compound: ātme (आत्मे), ndri (न्द्रि), yama (यम), nor'tha (नोर्ऽथ), and contact, pleasure, in pain.
5.2.16तदनारम्भ आत्मस्थे मनसि शरीरस्य दुःखाभावः संयोगः
tadanārambha ātmasthe manasi śarīrasya duḥkhābhāvaḥ saṃyogaḥ
tadanārambha (तदनारम्भ), in a compound: ātma (आत्म), and standing, in the mind, of the body, a compound: pain, and absence, conjunction.
5.2.17अपसर्पणमुपसर्पणमशित पीतसंयोगाः कार्यान्तर संयोगाश्चेत्यदृष्टकारितानि
apasarpaṇamupasarpaṇamaśita pītasaṃyogāḥ kāryāntara saṃyogāścetyadṛṣṭakāritāni
apasarpaṇamupasarpaṇamaśita (अपसर्पणमुपसर्पणमशित), a compound: pīta (पीत), and conjunction, a compound: an effect, and a difference, an interval, a compound:.
5.2.18तदभावे संयोगाभावोऽप्रादुर्भावश्च मोक्षः
tadabhāve saṃyogābhāvo 'prādurbhāvaśca mokṣaḥ
In the absence of that, a compound: conjunction, and absence, aprādurbhāvaśca (अप्रादुर्भावश्च), release.
5.2.19द्रव्यगुणकर्मनिष्पत्तिवैधर्म्यादभावस्तमः
dravyaguṇakarmaniṣpattivaidharmyādabhāvastamaḥ
A compound: a substance, a quality, action, niṣpa (निष्प), ttiva (त्तिव), idha (इध), rmyāda (र्म्याद), a state, and stama (स्तम).
5.2.20तेजसो द्रव्यान्तरेणावरणाच्च
tejaso dravyāntareṇāvaraṇācca
Fire, dravyāntareṇāvaraṇācca (द्रव्यान्तरेणावरणाच्च).
5.2.21दिक्कालावाकाशं च क्रियावद्वैधर्म्यान्निष्क्रियाणि
dikkālāvākāśaṃ ca kriyāvadvaidharmyānniṣkriyāṇi
dikkālāvākāśa (दिक्कालावाकाश) and, a compound: kriyāva (क्रियाव), a twofold split, rmyā (र्म्या), and nniṣkriya (न्निष्क्रिय).
5.2.22एतेन कर्माणि गुणाश्च व्याख्याताः
etena karmāṇi guṇāśca vyākhyātāḥ
By means of by this, acts, guṇāśca (गुणाश्च), explained.
5.2.23निष्क्रियाणां समवायः कर्मभ्यो निषिद्धः
niṣkriyāṇāṃ samavāyaḥ karmabhyo niṣiddhaḥ
Of niṣkriya (निष्क्रिय), inherence, a compound: action, and bhya (भ्य), niṣiddha (निषिद्ध).
5.2.24कारणं त्वसमवायिनो गुणाः
kāraṇaṃ tvasamavāyino guṇāḥ
A cause, tvasamavāyina (त्वसमवायिन), qualities.
5.2.25गुणैर्दिक् व्याख्याता
guṇairdik vyākhyātā
guṇairdik (गुणैर्दिक्), explained.
5.2.26कारणेन कालः
kāraṇena kālaḥ
By means of a cause, time.