Mūlamadhyamakakārikā / 3. Cakṣurādīndriya (चक्षुरादीन्द्रिय)

3. Cakṣurādīndriya (चक्षुरादीन्द्रिय)

Summary

Chapter 3 is the eye and the other senses. The seer and the seeing, the eye and its object, are not established one without the other. A sense that existed on its own would not need an object. A sense that exists only with an object is not a thing standing first.

नेपालीमा

अध्याय ३ आँखा र अरू इन्द्रिय हुन्। द्रष्टा र दर्शन, आँखा र विषय, एक बिना अर्को स्थापित हुँदैनन्। आफैंमा भएको इन्द्रियलाई विषय चाहिँदैनथ्यो। विषयसँग मात्र भएको इन्द्रिय पहिले उभिने वस्तु होइन।

The eye and the other senses.

9 of 9 lines in this chapter are written out word by word.

Line
3.1दर्शनं श्रवणं घ्राणं रसनं स्पर्शनं मनः । इन्द्रियाणि षडेतेषां द्रष्टव्यादीनि गोचरः
darśanaṃ śravaṇaṃ ghrāṇaṃ rasanaṃ sparśanaṃ manaḥ / indriyāṇi ṣaḍ eteṣāṃ draṣṭavyādīni gocaraḥ
Seeing, śravaṇa (श्रवण), the nose, the tongue, a compound: touch, and not, mana (मन), a sense, ṣaḍ (षड्), of eteṣa (एतेष), in draṣṭavyādīna (द्रष्टव्यादीन), gocara (गोचर).
3.2स्वमात्मानं दर्शनं हि तत् तमेव न पश्यति । न पश्यति यदात्मानं कथं द्रक्ष्यति तत् परान्
svam ātmānaṃ darśanaṃ hi tat tam eva na paśyati / na paśyati yad ātmānaṃ kathaṃ drakṣyati tat parān
One's own, the self, seeing. That, him, that just, not sees, not sees, which, the self, how, in drakṣyata (द्रक्ष्यत), that, another, the higher.
3.3न पर्याप्तोऽग्निदृष्टान्तो दर्शनस्य प्रसिद्धये । सदर्शनः स प्रत्युक्तो गम्यमानगतागतैः
na paryāpto 'gnidṛṣṭānto darśanasya prasiddhaye / sadarśanaḥ sa pratyukto gamyamānagatāgataiḥ
Not paryāpta (पर्याप्त), a compound: fire, and an example, of seeing, for already familiar, sadarśana (सदर्शन), he, that. saḥ (सः) before a consonant, a.
3.4नापश्यमानं भवति यदा किं चन दर्शनम् । दर्शनं पश्यतीत्येवं कथमेतत् तु युज्यते
nāpaśyamānaṃ bhavati yadā kiṃ cana darśanam / darśanaṃ paśyatīty evaṃ katham etat tu yujyate
A compound: nāpaśya (नापश्य), and a measure, a means of knowing, is, becomes, when, what, at all, with a question word, seeing, seeing, sees thus.
3.5पश्यति दर्शनं नैव नैव पश्यत्यदर्शनम् । व्याख्यातो दर्शनेनैव द्रष्टा चाप्यवगम्यताम्
paśyati darśanaṃ naiva naiva paśyaty adarśanam / vyākhyāto darśanenaiva draṣṭā cāpy avagamyatām
Sees, seeing, not just, not just, paśyaty (पश्यत्य्), adarśana (अदर्शन), explained, by means of seeing just, the seer and, also, even. api before a vowel.
3.6द्रष्टा नास्त्यतिरस्कृत्य तिरस्कृत्य च दर्शनम् । द्रष्टव्यं दर्शनं चैव द्रष्टर्यसति ते कुतः
draṣṭā nāsty atiraskṛtya tiraskṛtya ca darśanam / draṣṭavyaṃ darśanaṃ caiva draṣṭary asati te kutaḥ
The seer, is not. nāsti (नास्ति) before a vowel, not having set aside, having set aside and, seeing, draṣṭavya (द्रष्टव्य), seeing and just, draṣṭary (द्रष्टर्य्), in.
3.7प्रतीत्य मातापितरौ यथोक्तः पुत्रसंभवः । चक्षूरूपे प्रतीत्यैवमुक्तो विज्ञानसंभवः
pratītya mātāpitarau yathoktaḥ putrasaṃbhavaḥ / cakṣūrūpe pratītyaivamukto vijñānasaṃbhavaḥ
Having depended on, mātāpitara (मातापितर), as, said, a compound: putra (पुत्र), and arising, in a compound: cakṣū (चक्षू), and a form, a compound: pratī (प्रती).
3.8द्रष्टव्यदर्शनाभावाद् विज्ञानादिचतुष्टयम् । नास्तीत्युपादानादीनि भविष्यन्ति पुनः कथम्
draṣṭavyadarśanābhāvād vijñānādicatuṣṭayam / nāstīty upādānādīni bhaviṣyanti punaḥ katham
Because of a compound: draṣṭavya (द्रष्टव्य), seeing, and absence, vijñānādicatuṣṭaya (विज्ञानादिचतुष्टय), is not thus, in upādānādīna (उपादानादीन), in bhaviṣyanta (भविष्यन्त), again, how.
3.9व्याख्यातं श्रवणं घ्राणं रसनं स्पर्शनं मनः । दर्शनेनैव जानीयाच् छ्रोतृश्रोतव्यकादि च
vyākhyātaṃ śravaṇaṃ ghrāṇaṃ rasanaṃ sparśanaṃ manaḥ / darśanenaiva jānīyāc chrotṛśrotavyakādi ca
Has been explained, śravaṇa (श्रवण), the nose, the tongue, a compound: touch, and not, mana (मन), by means of seeing just, because of jānīya (जानीय), in.