Mūlamadhyamakakārikā / 7. Saṃskṛta (संस्कृत)

7. Saṃskṛta (संस्कृत)

Summary

Chapter 7 is the conditioned: arising, staying, and ceasing. Each of the three would have to be conditioned or unconditioned, and both ways fail. What is said to arise does not arrive from a store of unarisen things waiting with their own nature.

नेपालीमा

अध्याय ७ संस्कृत हो: उत्पत्ति, स्थिति र भङ्ग। यी तीनै संस्कृत वा असंस्कृत हुनुपर्ने हुन्थ्यो, र दुवै बाटो असफल हुन्छन्। उब्जिन्छ भनिएको कुरा आफ्नै स्वभाव बोकेर पर्खिरहेका अनुत्पन्न वस्तुको भण्डारबाट आइपुग्दैन।

The conditioned, arising, staying, ceasing.

34 of 34 lines in this chapter are written out word by word.

Line
7.1यदि संस्कृत उत्पादस् तत्र युक्ता त्रिलक्षणी । अथासंस्कृत उत्पादः कथं संस्कृतलक्षणम्
yadi saṃskṛta utpādas tatra yuktā trilakṣaṇī / athāsaṃskṛta utpādaḥ kathaṃ saṃskṛtalakṣaṇam
If, the conditioned, arising, there, fit, right, a compound: three, and a mark, a compound: athā (अथा), and the conditioned, arising, how, a.
7.2उत्पादाद्यास् त्रयो व्यस्ता नालं लक्षणकर्मणि । संस्कृतस्य समस्ताः स्युरेकत्र कथमेकदा
utpādādyās trayo vyastā nālaṃ lakṣaṇakarmaṇi / saṃskṛtasya samastāḥ syur ekatra katham ekadā
utpādādyās (उत्पादाद्यास्), traya (त्रय), vyasta (व्यस्त), not enough, able, in a compound: a mark, and karmaṇa (कर्मण), of the conditioned, a compound: an equalizing, a.
7.3उत्पादस्थितिभङ्गानामन्यत् संस्कृतलक्षणम् । अस्ति चेदनवस्थैवं नास्ति चेत् ते न संस्कृताः
utpādasthitibhaṅgānām anyat saṃskṛtalakṣaṇam / asti ced anavasthaivaṃ nāsti cet te na saṃskṛtāḥ
If you say that of a compound: arising, duration, and bhaṅga (भङ्ग), another, a compound: the conditioned, and a mark, is, then anavasthaiva (अनवस्थैव).
7.4उत्पादोत्पाद उत्पादो मूलोत्पादस्य केवलम् । उत्पादोत्पादमुत्पादो मौलो जनयते पुनः
utpādotpāda utpādo mūlotpādasya kevalam / utpādotpādam utpādo maulo janayate punaḥ
A compound: arising, and arising, arising, of a compound: a root, and arising, perfection, a compound: arising, and arising, arising.
7.5उत्पादोत्पाद उत्पादो मूलोत्पादस्य ते यदि । मौलेनाजनितस् तं ते स कथं जनयिष्यति
utpādotpāda utpādo mūlotpādasya te yadi / maulenājanitas taṃ te sa kathaṃ janayiṣyati
A compound: arising, and arising, arising, of a compound: a root, and arising, they, those, if, maulenājanitas (मौलेनाजनित), him, that, they, those.
7.6स ते मौलेन जनितो मौलं जनयते यदि । मौलः स तेनाजनितस् तमुत्पादयते कथम्
sa te maulena janito maulaṃ janayate yadi / maulaḥ sa tenājanitas tam utpādayate katham
He, that. saḥ (सः) before a consonant, they, those, by means of maula (मौल), janita (जनित), maula (मौल), produces, if, maula (मौल), he, that. saḥ (सः) before a.
7.7अयमुत्पाद्यमानस् ते काममुत्पादयेदिमम् । यदीममुत्पादयितुमजातः शक्नुयादयम्
ayam utpādyamānas te kāmam utpādayed imam / yadīmam utpādayitum ajātaḥ śaknuyād ayam
This, a compound: utpādya (उत्पाद्य), and a measure, a means of knowing, they, those, desire, a compound: arising, and yeda (येद), imam (इमम्), yadīma (यदीम), a.
7.8प्रदीपः स्वपरात्मानौ संप्रकाशयते यथा । उत्पादः स्वपरात्मानावुभावुत्पादयेत् तथा
pradīpaḥ svaparātmānau saṃprakāśayate yathā / utpādaḥ svaparātmānāv ubhāv utpādayet tathā
pradīpa (प्रदीप), svaparātmāna (स्वपरात्मान), in saṃprakāśayata (संप्रकाशयत), as, arising, svaparātmānāv (स्वपरात्मानाव्), ubhāv (उभाव्), a compound: arising, and yeta (येत), so, in that way.
7.9प्रदीपे नान्धकारोऽस्ति यत्र चासौ प्रतिष्ठितः । किं प्रकाशयते दीपः प्रकाशो हि तमोवधः
pradīpe nāndhakāro 'sti yatra cāsau pratiṣṭhitaḥ / kiṃ prakāśayate dīpaḥ prakāśo hi tamovadhaḥ
In pradīpa (प्रदीप), not andhakāra (अन्धकार), is, where and, that one, a compound: toward, against, and ṣṭhita (ष्ठित), what, in a compound: light, and which.
7.10कथमुत्पद्यमानेन प्रदीपेन तमो हतम् । नोत्पद्यमानो हि तमः प्रदीपः प्राप्नुते यदा
katham utpadyamānena pradīpena tamo hatam / notpadyamāno hi tamaḥ pradīpaḥ prāpnute yadā
How, by means of a compound: utpadya (उत्पद्य), and a measure, a means of knowing, by means of pradīpa (प्रदीप), tama (तम), hata (हत), a compound: notpadya (नोत्पद्य).
7.11अप्राप्यैव प्रदीपेन यदि वा निहतं तमः । इहस्थः सर्वलोकस्थं स तमो निहनिष्यति
aprāpyaiva pradīpena yadi vā nihataṃ tamaḥ / ihasthaḥ sarvalokasthaṃ sa tamo nihaniṣyati
aprāpyaiva (अप्राप्यैव), by means of pradīpa (प्रदीप), if or, nihata (निहत), tama (तम), ihastha (इहस्थ), a compound: all, the world, and standing, he, that. saḥ (सः) before a.
7.12प्रदीपः स्वपरात्मानौ संप्रकाशयते यदि । तमोऽपि स्वपरात्मानौ छादयिष्यत्यसंशयम्
pradīpaḥ svaparātmānau saṃprakāśayate yadi / tamo 'pi svaparātmānau chādayiṣyaty asaṃśayam
pradīpa (प्रदीप), svaparātmāna (स्वपरात्मान), in saṃprakāśayata (संप्रकाशयत), if, tama (तम) even, svaparātmāna (स्वपरात्मान), chādayiṣyaty (छादयिष्यत्य्), asaṃśaya (असंशय).
7.13अनुत्पन्नोऽयमुत्पादः स्वात्मानं जनयेत् कथम् । अथोत्पन्नो जनयते जाते किं जन्यते पुनः
anutpanno 'yam utpādaḥ svātmānaṃ janayet katham / athotpanno janayate jāte kiṃ janyate punaḥ
anutpanna (अनुत्पन्न), this, arising, svātmāna (स्वात्मान), a compound: a person, and yeta (येत), how, athotpanna (अथोत्पन्न), produces, in a futile rejoinder, what, in.
7.14नोत्पद्यमानं नोत्पन्नं नानुत्पन्नं कथं चन । उत्पद्यते तदाख्यातं गम्यमानगतागतैः
notpadyamānaṃ notpannaṃ nānutpannaṃ kathaṃ cana / utpadyate tad ākhyātaṃ gamyamānagatāgataiḥ
A compound: notpadya (नोत्पद्य), and a measure, a means of knowing, not utpanna (उत्पन्न), not anutpanna (अनुत्पन्न), how, at all, with a question word, arises.
7.15उत्पद्यमानमुत्पत्ताविदं न क्रमते यदा । कथमुत्पद्यमानं तु प्रतीत्योत्पत्तिमुच्यते
utpadyamānam utpattāv idaṃ na kramate yadā / katham utpadyamānaṃ tu pratītyotpattim ucyate
A compound: utpadya (उत्पद्य), and a measure, a means of knowing, utpattāv (उत्पत्ताव्), this, not in kramata (क्रमत), when, how, a compound: utpadya (उत्पद्य), and a.
7.16प्रतीत्य यद् यद् भवति तत् तच् छान्तं स्वभावतः । तस्मादुत्पद्यमानं च शान्तमुत्पत्तिरेव च
pratītya yad yad bhavati tat tac chāntaṃ svabhāvataḥ / tasmād utpadyamānaṃ ca śāntam utpattir eva ca
Having depended on, which, which, is, becomes, that, that. tat before c, chānta (छान्त), a compound: an own-nature, and taḥa (तःअ), therefore.
7.17यदि कश्चिदनुत्पन्नो भावः संविद्यते क्व चित् । उत्पद्येत स किं तस्मिन् भाव उत्पद्यतेऽसति
yadi kaścid anutpanno bhāvaḥ saṃvidyate kva cit / utpadyeta sa kiṃ tasmin bhāva utpadyate 'sati
If, someone. kaścit (कश्चित्) before a voiced sound, anutpanna (अनुत्पन्न), a being, a state, in saṃvidyata (संविद्यत), where, some, at all, utpadyeta (उत्पद्येत), he, that. saḥ (सः).
7.18उत्पद्यमानमुत्पादो यदि चोत्पादयत्ययम् । उत्पादयेत् तमुत्पादमुत्पादः कतमः पुनः
utpadyamānam utpādo yadi cotpādayaty ayam / utpādayet tam utpādam utpādaḥ katamaḥ punaḥ
A compound: utpadya (उत्पद्य), and a measure, a means of knowing, arising, if, cotpādayaty (चोत्पादयत्य्), this, a compound: arising, and yeta (येत), him, that.
7.19अन्य उत्पादयत्येनं यद्युत्पादोऽनवस्थितिः । अथानुत्पाद उत्पन्नः सर्वमुत्पद्यतां तथा
anya utpādayaty enaṃ yady utpādo 'navasthitiḥ / athānutpāda utpannaḥ sarvam utpadyatāṃ tathā
Other, a compound: arising, and yatya (यत्य), enaṃ (एनं), if. yadi before a vowel, arising, a compound: anava (अनव), and standing, remaining.
7.20सतश् च तावदुत्पत्तिरसतश् च न युज्यते । न सतश् चासतश् चेति पूर्वमेवोपपादितम्
sataś ca tāvad utpattir asataś ca na yujyate / na sataś cāsataś ceti pūrvam evopapāditam
Of of what is and, so far. tāvat (तावत्) before a voiced sound, arising, the origin, what is not and, not fits, not of of what is and, of of what.
7.21निरुध्यमानस्योत्पत्तिर् न भावस्योपपद्यते । यश् चानिरुध्यमानस् तु स भावो नोपपद्यते
nirudhyamānasyotpattir na bhāvasyopapadyate / yaś cānirudhyamānas tu sa bhāvo nopapadyate
A compound: niru (निरु), dhya (ध्य), a measure, a means of knowing, and syotpatta (स्योत्पत्त), not in a compound: a state, syopa (स्योप), and padyata (पद्यत), who.
7.22नास्थितस् तिष्ठते भावः स्थितो भावो न तिष्ठति । न तिष्ठते तिष्ठमानः कोऽनुत्पन्नश् च तिष्ठति
nāsthitas tiṣṭhate bhāvaḥ sthito bhāvo na tiṣṭhati / na tiṣṭhate tiṣṭhamānaḥ ko 'nutpannaś ca tiṣṭhati
Not not standing, remaining, in tiṣṭhata (तिष्ठत), a being, a state, standing, remaining, a being, a state. bhāvaḥ (भावः) before a voiced sound, not.
7.23स्थितिर् निरुध्यमानस्य न भावस्योपपद्यते । यश् चानिरुध्यमानस् तु स भावो नोपपद्यते
sthitir nirudhyamānasya na bhāvasyopapadyate / yaś cānirudhyamānas tu sa bhāvo nopapadyate
Duration, of a compound: niru (निरु), dhya (ध्य), and a measure, a means of knowing, not in a compound: a state, syopa (स्योप), and padyata (पद्यत), who.
7.24जरामरणधर्मेषु सर्वभावेषु सर्वदा । तिष्ठन्ति कतमे भावा ये जरामरणं विना
jarāmaraṇadharmeṣu sarvabhāveṣu sarvadā / tiṣṭhanti katame bhāvā ye jarāmaraṇaṃ vinā
In a compound: jarā (जरा), maraṇa (मरण), and dharma, a property, in a compound: all, and a state, always, in tiṣṭhanta (तिष्ठन्त), in katama (कतम), a state.
7.25स्थित्यान्यया स्थितेः स्थानं तयैव च न युज्यते । उत्पादस्य यथोत्पादो नात्मना न परात्मना
sthityānyayā sthiteḥ sthānaṃ tayaiva ca na yujyate / utpādasya yathotpādo nātmanā na parātmanā
A compound: duration, and ānyaya (आन्यय), of duration, the place, the order, by means of by that just and, not fits, of arising, a compound: as.
7.26निरुध्यते नानिरुद्धं न निरुद्धं निरुध्यते । तथा निरुध्यमानं च किमजातं निरुध्यते
nirudhyate nāniruddhaṃ na niruddhaṃ nirudhyate / tathā nirudhyamānaṃ ca kim ajātaṃ nirudhyate
Is stopped, not aniruddha (अनिरुद्ध), not niruddha (निरुद्ध), is stopped, so, in that way, a compound: niru (निरु), dhya (ध्य), and a measure, a means of knowing.
7.27स्थितस्य तावद् भावस्य निरोधो नोपपद्यते । नास्थितस्यापि भावस्य निरोध उपपद्यते
sthitasya tāvad bhāvasya nirodho nopapadyate / nāsthitasyāpi bhāvasya nirodha upapadyate
Of standing, remaining, so far. tāvat (तावत्) before a voiced sound, of a state, stilling, does not fit, not in asthitasyāpa (अस्थितस्याप), of a state.
7.28तयैवावस्थयावस्था न हि सैव निरुध्यते । अन्ययावस्थयावस्था न चान्यैव निरुध्यते
tayaivāvasthayāvasthā na hi saiva nirudhyate / anyayāvasthayāvasthā na cānyaiva nirudhyate
A compound: taya (तय), ivāva (इवाव), standing, yāva (याव), and standing, not. He, that. saḥ (सः) before a consonant just, is stopped, a compound: other.
7.29यदैव सर्वधर्माणामुत्पादो नोपपद्यते । तदैवं सर्वधर्माणां निरोधो नोपपद्यते
yadaiva sarvadharmāṇām utpādo nopapadyate / tadaivaṃ sarvadharmāṇāṃ nirodho nopapadyate
When just, of a compound: all, and dharma, a property, arising, does not fit, then thus, of a compound: all, and dharma, a property.
7.30सतश् च तावद् भावस्य निरोधो नोपपद्यते । एकत्वे न हि भावश् च नाभावश् चोपपद्यते
sataś ca tāvad bhāvasya nirodho nopapadyate / ekatve na hi bhāvaś ca nābhāvaś copapadyate
Of of what is and, so far. tāvat (तावत्) before a voiced sound, of a state, stilling, does not fit, in a compound: one, and the state of being.
7.31असतोऽपि न भावस्य निरोध उपपद्यते । न द्वितीयस्य शिरसश् छेदनं विद्यते यथा
asato 'pi na bhāvasya nirodha upapadyate / na dvitīyasya śirasaś chedanaṃ vidyate yathā
What is not even, not of a state, stilling, fits, not of dvitīya (द्वितीय), śirasaś (शिरसश्), chedana (छेदन), is found, as.
7.32न स्वात्मना निरोधोऽस्ति निरोधो न परात्मना । उत्पादस्य यथोत्पादो नात्मना न परात्मना
na svātmanā nirodho 'sti nirodho na parātmanā / utpādasya yathotpādo nātmanā na parātmanā
Not a compound: one's own, and the self, stilling, is, stilling, not a compound: another, the higher, and the self, of arising, a.
7.33उत्पादस्थितिभङ्गानामसिद्धेर् नास्ति संस्कृतम् । संस्कृतस्याप्रसिद्धौ च कथं सेत्स्यत्यसंस्कृतम्
utpādasthitibhaṅgānām asiddher nāsti saṃskṛtam / saṃskṛtasyāprasiddhau ca kathaṃ setsyaty asaṃskṛtam
Of a compound: arising, duration, and bhaṅga (भङ्ग), of not being established, is not, the conditioned, a compound: the conditioned, syāpra (स्याप्र).
7.34यथा माया यथा स्वप्नो गन्धर्वनगरं यथा । तथोत्पादस् तथा स्थानं तथा भङ्ग उदाहृतम्
yathā māyā yathā svapno gandharvanagaraṃ yathā / tathotpādas tathā sthānaṃ tathā bhaṅga udāhṛtam
As, māya (माय), as, dream, a compound: smell, rvana (र्वन), and gara (गर), as, a compound: so, and arising, so, in that way, the place, the order, so.