Mūlamadhyamakakārikā / 21. Saṃbhavavibhava (संभवविभव)

21. Saṃbhavavibhava (संभवविभव)

Summary

Chapter 21 is arising and passing away. A thing does not arise and perish as two acts of one nature. If it arose, it would have a nature that then had to perish. The verse does not find that nature at either end.

नेपालीमा

अध्याय २१ उत्पत्ति र विनाश हुन्। वस्तु एउटै स्वभावका दुई कर्मझैँ उब्जिने र नाश हुने हुँदैन। उब्जिएको भए त्यसको एउटा स्वभाव हुन्थ्यो, जसलाई त्यसपछि नाश हुनुपर्‍यो। श्लोकले त्यो स्वभाव कुनै छेउमा पाउँदैन।

Arising and passing away.

21 of 21 lines in this chapter are written out word by word.

Line
21.1विना वा सह वा नास्ति विभवः संभवेन वै । विना वा सह वा नास्ति संभवो विभवेन वै
vinā vā saha vā nāsti vibhavaḥ saṃbhavena vai / vinā vā saha vā nāsti saṃbhavo vibhavena vai
Without or, together with or, is not, passing away, by means of arising, without or, together with or, is not, arising, by means of.
21.2भविष्यति कथं नाम विभवः संभवं विना । विनैव जन्म मरणं विभवो नोद्भवं विना
bhaviṣyati kathaṃ nāma vibhavaḥ saṃbhavaṃ vinā / vinaiva janma maraṇaṃ vibhavo nodbhavaṃ vinā
Will be, how, indeed, by name, passing away, arising, without, without just, birth, maraṇa (मरण), passing away, not arising, without.
21.3संभवेनैव विभवः कथं सह भविष्यति । न जन्म मरणं चैवं तुल्यकालं हि विद्यते
saṃbhavenaiva vibhavaḥ kathaṃ saha bhaviṣyati / na janma maraṇaṃ caivaṃ tulyakālaṃ hi vidyate
By means of arising just, passing away, how, together with, will be, not birth, maraṇa (मरण) and thus, a compound: like, equal, and time. Is.
21.4भविष्यति कथं नाम संभवो विभवं विना । अनित्यता हि भावेषु न कदाचिन् न विद्यते
bhaviṣyati kathaṃ nāma saṃbhavo vibhavaṃ vinā / anityatā hi bhāveṣu na kadācin na vidyate
Will be, how, indeed, by name, arising, passing away, without, a compound: not eternal, and the state of being that. In a state, not.
21.5संभवो विभवेनैव कथं सह भविष्यति । न जन्म मरणं चैव तुल्यकालं हि विद्यते
saṃbhavo vibhavenaiva kathaṃ saha bhaviṣyati / na janma maraṇaṃ caiva tulyakālaṃ hi vidyate
Arising, by means of passing away just, how, together with, will be, not birth, maraṇa (मरण) and just, a compound: like, equal, and time. Is.
21.6सहान्योन्येन वा सिद्धिर् विनान्योन्येन वा ययोः । न विद्यते तयोः सिद्धिः कथं नु खलु विद्यते
sahānyonyena vā siddhir vinānyonyena vā yayoḥ / na vidyate tayoḥ siddhiḥ kathaṃ nu khalu vidyate
By means of sahānyonya (सहान्योन्य) or, establishment, by means of a compound: without, and nyonya (न्योन्य) or, of of which two, not is found, of of the.
21.7क्षयस्य संभवो नास्ति नाक्षयस्यास्ति संभवः । क्षयस्य विभवो नास्ति विभवो नाक्षयस्य च
kṣayasya saṃbhavo nāsti nākṣayasyāsti saṃbhavaḥ / kṣayasya vibhavo nāsti vibhavo nākṣayasya ca
Of destruction, arising, is not, not in akṣayasyāsta (अक्षयस्यास्त), arising, of destruction, passing away, is not, passing away, not of akṣaya (अक्षय) and.
21.8संभवो विभवश् चैव विना भावं न विद्यते । संभवं विभवं चैव विना भावो न विद्यते
saṃbhavo vibhavaś caiva vinā bhāvaṃ na vidyate / saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva vinā bhāvo na vidyate
Arising, passing away and just, without, a state, not is found, arising, passing away and just, without, a being, a state. bhāvaḥ (भावः) before a.
21.9संभवो विभवश् चैव न शून्यस्योपपद्यते । संभवो विभवश् चैव नाशून्यस्योपपद्यते
saṃbhavo vibhavaś caiva na śūnyasyopapadyate / saṃbhavo vibhavaś caiva nāśūnyasyopapadyate
Arising, passing away and just, not in a compound: empty, syopa (स्योप), and padyata (पद्यत), arising, passing away and just, not in a compound: not.
21.10संभवो विभवश् चैव नैक इत्युपपद्यते । संभवो विभवश् चैव न नानेत्युपपद्यते
saṃbhavo vibhavaś caiva naika ity upapadyate / saṃbhavo vibhavaś caiva na nānety upapadyate
Arising, passing away and just, not one thus, fits, arising, passing away and just, not, not, not thus, fits.
21.11दृश्यते संभवश्चैव विभवश् चैव ते भवेत् । दृश्यते संभवश्चैव मोहाद् विभव एव च
dṛśyate saṃbhavaścaiva vibhavaś caiva te bhavet / dṛśyate saṃbhavaścaiva mohād vibhava eva ca
Is seen, a compound: arising, and ścaiva (श्चैव), passing away and just, they, those, would be, is seen, a compound: arising, and ścaiva (श्चैव).
21.12न भावाज् जायते भावो भावोऽभावान् न जायते । नाभावाज् जायतेऽभावोऽभावो भावान् न जायते
na bhāvāj jāyate bhāvo bhāvo 'bhāvān na jāyate / nābhāvāj jāyate 'bhāvo 'bhāvo bhāvān na jāyate
Not because of a state, arises, is born, a being, a state. bhāvaḥ (भावः) before a voiced sound, a being, a state. bhāvaḥ (भावः) before a voiced sound.
21.13न स्वतो जायते भावः परतो नैव जायते । न स्वतः परतश् चैव जायते जायते कुतः
na svato jāyate bhāvaḥ parato naiva jāyate / na svataḥ parataś caiva jāyate jāyate kutaḥ
Not from itself, arises, is born, a being, a state, from another, not just, arises, is born, not from itself, from another and just.
21.14भावमभ्युपपन्नस्य शाश्वतोच्छेददर्शनम् । प्रसज्यते स भावो हि नित्योऽनित्योऽथ वा भवेत्
bhāvam abhyupapannasya śāśvatocchedadarśanam / prasajyate sa bhāvo hi nityo 'nityo 'tha vā bhavet
A state, of abhyupapanna (अभ्युपपन्न), a compound: permanent, cutting off, and seeing, is forced as a consequence, he, that. saḥ (सः) before a consonant.
21.15भावमभ्युपपन्नस्य नैवोच्छेदो न शाश्वतम् । उदयव्ययसंतानः फलहेत्वोर् भवः स हि
bhāvam abhyupapannasya naivocchedo na śāśvatam / udayavyayasaṃtānaḥ phalahetvor bhavaḥ sa hi
A state, of abhyupapanna (अभ्युपपन्न), not a compound: only, just, and cutting off, not permanent, udayavyayasaṃtāna (उदयव्ययसंतान), of a compound: a fruit, and.
21.16उदयव्ययसंतानः फलहेत्वोर् भवः स चेत् । व्ययस्यापुनरुत्पत्तेर् हेतूच्छेदः प्रसज्यते
udayavyayasaṃtānaḥ phalahetvor bhavaḥ sa cet / vyayasyāpunarutpatter hetūcchedaḥ prasajyate
If you say that udayavyayasaṃtāna (उदयव्ययसंतान), of a compound: a fruit, and hetva (हेत्व), bhava (भव), he, that. saḥ (सः) before a consonant, then.
21.17सद्भावस्य स्वभावेन नासद्भावश् च युज्यते । निर्वाणकाले चोच्छेदः प्रशमाद् भवसंततेः
sadbhāvasya svabhāvena nāsadbhāvaś ca yujyate / nirvāṇakāle cocchedaḥ praśamād bhavasaṃtateḥ
Of a compound: what is, and a state, by means of an own-nature, not not a compound: what is, and a state and, fits, in a compound:.
21.18चरमे न निरुद्धे च प्रथमो युज्यते भवः । चरमे नानिरुद्धे च प्रथमो युज्यते भवः
carame na niruddhe ca prathamo yujyate bhavaḥ / carame nāniruddhe ca prathamo yujyate bhavaḥ
In carama (चरम), not in niruddha (निरुद्ध) and, first, fits, bhava (भव), in carama (चरम), not in aniruddha (अनिरुद्ध) and, first, fits, bhava (भव).
21.19निरुध्यमाने चरमे प्रथमो यदि जायते । निरुध्यमान एकः स्याज् जायमानोऽपरो भवेत्
nirudhyamāne carame prathamo yadi jāyate / nirudhyamāna ekaḥ syāj jāyamāno 'paro bhavet
In a compound: niru (निरु), dhya (ध्य), and a measure, a means of knowing, in carama (चरम), first, if, arises, is born, a compound: niru (निरु), dhya (ध्य), and.
21.20न चेन् निरुध्यमानश् च जायमानश् च युज्यते । सार्धं च म्रियते येषु तेषु स्कन्धेषु जायते
na cen nirudhyamānaś ca jāyamānaś ca yujyate / sārdhaṃ ca mriyate yeṣu teṣu skandheṣu jāyate
If you say that not, then a compound: niru (निरु), dhya (ध्य), and a measure, a means of knowing and, a compound: jāya (जाय), and a measure, a means of.
21.21एवं त्रिष्वपि कालेषु न युक्ता भवसंततिः । त्रिषु कालेषु या नास्ति सा कथं भवसंततिः
evaṃ triṣv api kāleṣu na yuktā bhavasaṃtatiḥ / triṣu kāleṣu yā nāsti sā kathaṃ bhavasaṃtatiḥ
Thus, triṣv (त्रिष्व्) even, in time, not fit, right, bhavasaṃtata (भवसंतत), in three, in time, who, which, is not, she, that, how, bhavasaṃtata (भवसंतत).