Mūlamadhyamakakārikā / 23. Viparyāsa (विपर्यास)

23. Viparyāsa (विपर्यास)

Summary

Chapter 23 is the reversals, taking the impure for the pure, pain for pleasure, the impermanent for the permanent, and what is not the self for the self. The reversal and the one who reverses are examined together. A confusion with its own nature is not found, and so a corrector with his own nature is not found either.

नेपालीमा

अध्याय २३ विपर्यास हुन्, अर्थात् अशुद्धलाई शुद्ध, दुःखलाई सुख, अनित्यलाई नित्य, र अनात्मालाई आत्मा मान्नु। विपर्यास र विपर्यास गर्ने सँगै जाँचिन्छन्। आफ्नै स्वभाव भएको भ्रम पाइँदैन, त्यसैले आफ्नै स्वभाव भएको सच्याउने मानिस पनि पाइँदैन।

The reversals, taking the impure for the pure and the rest.

25 of 25 lines in this chapter are written out word by word.

Line
23.1संकल्पप्रभवो रागो द्वेषो मोहश् च कथ्यते । शुभाशुभविपर्यासान् संभवन्ति प्रतीत्य हि
saṃkalpaprabhavo rāgo dveṣo mohaś ca kathyate / śubhāśubhaviparyāsān saṃbhavanti pratītya hi
saṃkalpaprabhava (संकल्पप्रभव), passion, aversion, confusion and, in kathyata (कथ्यत), a compound: śubhā (शुभा), śubha (शुभ), and a reversal, can be, arise, having.
23.2शुभाशुभविपर्यासान् संभवन्ति प्रतीत्य ये । ते स्वभावान् न विद्यन्ते तस्मात् क्लेशा न तत्त्वतः
śubhāśubhaviparyāsān saṃbhavanti pratītya ye / te svabhāvān na vidyante tasmāt kleśā na tattvataḥ
A compound: śubhā (शुभा), śubha (शुभ), and a reversal, can be, arise, having depended on, who, which, they, those, an own-nature, not are found.
23.3आत्मनोऽस्तित्वनास्तित्वे न कथं चिच् च सिध्यतः । तं विनास्तित्वनास्तित्वे क्लेशानां सिध्यतः कथम्
ātmano 'stitvanāstitve na kathaṃ cic ca sidhyataḥ / taṃ vināstitvanāstitve kleśānāṃ sidhyataḥ katham
The self, in a compound: is, the state of being that, is not, and the state of being that, not how, cic (चिच्) and, sidhyata (सिध्यत), him, that, in a.
23.4कस्य चिद् धि भवन्तीमे क्लेशाः स च न सिध्यति । कश्चिदाहो विना कंचित् सन्ति क्लेशा न कस्यचित्
kasya cid dhi bhavantīme kleśāḥ sa ca na sidhyati / kaścid āho vinā kaṃcit santi kleśā na kasyacit
Of of whom, some. cit before a voiced sound, in a thought, in bhavantīma (भवन्तीम), an affliction, he, that. saḥ (सः) before a consonant and, not is.
23.5स्वकायदृष्टिवत् क्लेशाः क्लिष्टे सन्ति न पञ्चधा । स्वकायदृष्टिवत् क्लिष्टं क्लेशेष्वपि न पञ्चधा
svakāyadṛṣṭivat kleśāḥ kliṣṭe santi na pañcadhā / svakāyadṛṣṭivat kliṣṭaṃ kleśeṣv api na pañcadhā
A compound: one's own, a body, a view, and possessing, an affliction, in kliṣṭa (क्लिष्ट), are, not pañcadha (पञ्चध), a compound: one's own, a body, a.
23.6स्वभावतो न विद्यन्ते शुभाशुभविपर्ययाः । प्रतीत्य कतमान् क्लेशाः शुभाशुभविपर्ययान्
svabhāvato na vidyante śubhāśubhaviparyayāḥ / pratītya katamān kleśāḥ śubhāśubhaviparyayān
svabhāvata (स्वभावत), not are found, a compound: śubhā (शुभा), śubha (शुभ), and the reverse, having depended on, a compound: kata (कत), and a measure, a means.
23.7रूपशब्दरसस्पर्शा गन्धा धर्माश् च षड्विधम् । वस्तु रागस्य दोषस्य मोहस्य च विकल्प्यते
rūpaśabdarasasparśā gandhā dharmāś ca ṣaḍvidham / vastu rāgasya doṣasya mohasya ca vikalpyate
A compound: a form, a word, taste, and touch, smell, properties, duties and, ṣaḍvidha (षड्विध), vastu (वस्तु), of passion, of a fault, of confusion.
23.8रूपशब्दरसस्पर्शा गन्धा धर्माश् च केवलाः । गन्धर्वनगराकारा मरीचिस्वप्नसंनिभाः
rūpaśabdarasasparśā gandhā dharmāś ca kevalāḥ / gandharvanagarākārā marīcisvapnasaṃnibhāḥ
A compound: a form, a word, taste, and touch, smell, properties, duties and, perfection, a compound: smell, rvana (र्वन), garā (गरा), and kāra (कार), a.
23.9अशुभं वा शुभं वापि कुतस् तेषु भविष्यति । मायापुरुषकल्पेषु प्रतिबिम्बसमेषु च
aśubhaṃ vā śubhaṃ vāpi kutas teṣu bhaviṣyati / māyāpuruṣakalpeṣu pratibimbasameṣu ca
aśubha (अशुभ) or, śubha (शुभ) or even, from where, how, in in them, will be, in a compound: māyā (माया), the person, and kalpa (कल्प), in a compound: a.
23.10अनपेक्ष्य शुभं नास्त्यशुभं प्रज्ञपयेमहि । यत् प्रतीत्य शुभं तस्माच् छुभं नैवोपपद्यते
anapekṣya śubhaṃ nāsty aśubhaṃ prajñapayemahi / yat pratītya śubhaṃ tasmāc chubhaṃ naivopapadyate
anapekṣya (अनपेक्ष्य), śubha (शुभ), is not. nāsti (नास्ति) before a vowel, aśubha (अशुभ), in prajñapayemaha (प्रज्ञपयेमह), which, having depended on, śubha (शुभ), because of from.
23.11अनपेक्ष्याशुभं नास्ति शुभं प्रज्ञपयेमहि । यत् प्रतीत्याशुभं तस्मादशुभं नैव विद्यते
anapekṣyāśubhaṃ nāsti śubhaṃ prajñapayemahi / yat pratītyāśubhaṃ tasmād aśubhaṃ naiva vidyate
anapekṣyāśubha (अनपेक्ष्याशुभ), is not, śubha (शुभ), in prajñapayemaha (प्रज्ञपयेमह), which, pratītyāśubha (प्रतीत्याशुभ), therefore. tasmāt (तस्मात्) before a voiced sound, aśubha (अशुभ), not.
23.12अविद्यमाने च शुभे कुतो रागो भविष्यति । अशुभेऽविद्यमाने च कुतो द्वेषो भविष्यति
avidyamāne ca śubhe kuto rāgo bhaviṣyati / aśubhe 'vidyamāne ca kuto dveṣo bhaviṣyati
In a compound: avidya (अविद्य), and a measure, a means of knowing and, in śubha (शुभ), from where. kutaḥ (कुतः) before a voiced sound, passion, will be, in.
23.13अनित्ये नित्यमित्येवं यदि ग्राहो विपर्ययः । नानित्यं विद्यते शून्ये कुतो ग्राहो विपर्ययः
anitye nityam ity evaṃ yadi grāho viparyayaḥ / nānityaṃ vidyate śūnye kuto grāho viparyayaḥ
In not eternal, always thus thus, if, grāha (ग्राह), the reverse, not not eternal, is found, in empty, from where. kutaḥ (कुतः) before a voiced sound.
23.14अनित्ये नित्यमित्येवं यदि ग्राहो विपर्ययः । अनित्यमित्यपि ग्राहः शून्ये किं न विपर्ययः
anitye nityam ity evaṃ yadi grāho viparyayaḥ / anityam ity api grāhaḥ śūnye kiṃ na viparyayaḥ
In not eternal, always thus thus, if, grāha (ग्राह), the reverse, not eternal thus even, grāha (ग्राह), in empty, what, not the reverse.
23.15येन गृह्णाति यो ग्राहो ग्रहीता यच् च गृह्यते । उपशान्तानि सर्वाणि तस्माद् ग्राहो न विद्यते
yena gṛhṇāti yo grāho grahītā yac ca gṛhyate / upaśāntāni sarvāṇi tasmād grāho na vidyate
By means of by which, in gṛhṇāta (गृह्णात), who, which. yaḥ (यः) before a voiced sound, grāha (ग्राह), would take, which. yat before c and, is taken.
23.16अविद्यमाने ग्राहे च मिथ्या वा सम्यगेव वा । भवेद् विपर्ययः कस्य भवेत् कस्याविपर्ययः
avidyamāne grāhe ca mithyā vā samyag eva vā / bhaved viparyayaḥ kasya bhavet kasyāviparyayaḥ
In a compound: avidya (अविद्य), and a measure, a means of knowing, in grāha (ग्राह) and, mithya (मिथ्य) or, samyag (सम्यग्) just or, would be. bhavet before a.
23.17न चापि विपरीतस्य संभवन्ति विपर्ययाः । न चाप्यविपरीतस्य संभवन्ति विपर्ययाः
na cāpi viparītasya saṃbhavanti viparyayāḥ / na cāpy aviparītasya saṃbhavanti viparyayāḥ
Not and even, of the reverse, can be, arise, the reverse, not and, also, even. api before a vowel, of aviparīta (अविपरीत), can be, arise, the.
23.18न विपर्यस्यमानस्य संभवन्ति विपर्ययाः । विमृशस्व स्वयं कस्य संभवन्ति विपर्ययाः
na viparyasyamānasya saṃbhavanti viparyayāḥ / vimṛśasva svayaṃ kasya saṃbhavanti viparyayāḥ
Not of a compound: vipa (विप), ryasya (र्यस्य), and a measure, a means of knowing, can be, arise, the reverse, vimṛśasva (विमृशस्व), by itself, oneself, of of.
23.19अनुत्पन्नाः कथं नाम भविष्यन्ति विपर्ययाः । विपर्ययेष्वजातेषु विपर्ययगतः कुतः
anutpannāḥ kathaṃ nāma bhaviṣyanti viparyayāḥ / viparyayeṣv ajāteṣu viparyayagataḥ kutaḥ
anutpanna (अनुत्पन्न), how, indeed, by name, in bhaviṣyanta (भविष्यन्त), the reverse, viparyayeṣv (विपर्ययेष्व्), in ajāta (अजात), a compound: the reverse, and gone, from.
23.20न स्वतो जायते भावः परतो नैव जायते । न स्वतः परतश् चेति विपर्ययगतः कुतः
na svato jāyate bhāvaḥ parato naiva jāyate / na svataḥ parataś ceti viparyayagataḥ kutaḥ
Not from itself, arises, is born, a being, a state, from another, not just, arises, is born, not from itself, from another and thus, a.
23.21आत्मा च शुचि नित्यं च सुखं च यदि विद्यते । आत्मा च शुचि नित्यं च सुखं च न विपर्ययः
ātmā ca śuci nityaṃ ca sukhaṃ ca yadi vidyate / ātmā ca śuci nityaṃ ca sukhaṃ ca na viparyayaḥ
The self and, in śuca (शुच), always and, pleasure and, if, is found, the self and, in śuca (शुच), always and, pleasure and, not the reverse.
23.22नात्मा च शुचि नित्यं च सुखं च यदि विद्यते । अनात्माऽशुच्यनित्यं च नैव दुःखं च विद्यते
nātmā ca śuci nityaṃ ca sukhaṃ ca yadi vidyate / anātmā 'śucy anityaṃ ca naiva duḥkhaṃ ca vidyate
Not the self and, in śuca (शुच), always and, pleasure and, if, is found, not the self, aśucy (अशुच्य्), not eternal and, not just, pain and, is found.
23.23एवं निरुध्यतेऽविद्या विपर्ययनिरोधनात् । अविद्यायां निरुद्धायां संस्काराद्यं निरुध्यते
evaṃ nirudhyate 'vidyā viparyayanirodhanāt / avidyāyāṃ niruddhāyāṃ saṃskārādyaṃ nirudhyate
Thus, is stopped, not-knowing, because of a compound: the reverse, stilling, and not, a compound: not-knowing, and yāṃa (यांअ), of.
23.24यदि भूताः स्वभावेन क्लेशाः केचिद् धि कस्यचित् । कथं नाम प्रहीयेरन् कः स्वभावं प्रहास्यति
yadi bhūtāḥ svabhāvena kleśāḥ kecid dhi kasyacit / kathaṃ nāma prahīyeran kaḥ svabhāvaṃ prahāsyati
If, an element, by means of an own-nature, an affliction, who, some. cit before a voiced sound, in a thought, of of whom, some, at all.
23.25यद्यभूताः स्वभावेन क्लेशाः केचिद् धि कस्यचित् । कथं नाम प्रहीयेरन् कोऽसद्भावं प्रहास्यति
yady abhūtāḥ svabhāvena kleśāḥ kecid dhi kasyacit / kathaṃ nāma prahīyeran ko 'sadbhāvaṃ prahāsyati
If. yadi before a vowel, abhūta (अभूत), by means of an own-nature, an affliction, who, some. cit before a voiced sound, in a thought, of of.