Upadeśasāhasrī / 13. Acakṣuṣṭva (अचक्षुष्ट्व)

13. Acakṣuṣṭva (अचक्षुष्ट्व)

Summary

Prakaraṇa (प्रकरण) 13 says the self is not an eye. The instrument of sight is not the seer. A verse that refuses the eye is refusing the sense, not describing a medical fact about vision.

नेपालीमा

प्रकरण १३ ले आत्मा आँखा होइन भन्छ। देख्ने साधन द्रष्टा होइन। आँखालाई अस्वीकार गर्ने श्लोकले इन्द्रियलाई अस्वीकार गर्छ, दृष्टिबारे कुनै चिकित्सा तथ्य बताउँदैन।

Not being an eye.

27 of 27 lines in this chapter are written out word by word. From prakaraṇa (प्रकरण) 4, only the second half of each verse is shown.

चौथो प्रकरणदेखि हरेक श्लोकको दोस्रो आधा मात्र देखाइएको छ।

Line
13.1अवाक्त्वान् न तु वक्तिः स्यादमनस्त्वान् मतिः कुतः
avāktvān na tu vaktiḥ syād amanastvān matiḥ kutaḥ
avāktva (अवाक्त्व), not but, vakta (वक्त), it would be. syāt (स्यात्) before a voiced sound, a compound: without a mind, and the state of being that, a thought.
13.2विद्याविद्ये ततो न स्तश् चिन्मात्रज्योतिषो मम
vidyāvidye tato na staś cinmātrajyotiṣo mama
In a compound: knowing, and vidya (विद्य), from that. tataḥ (ततः) before a voiced sound, not staś (स्तश्), cinmātrajyotiṣa (चिन्मात्रज्योतिष), of of me.
13.3अमृतस्याक्षरस्यैवमशरीरस्य सर्वदा
amṛtasyākṣarasyaivam aśarīrasya sarvadā
A compound: the deathless, syākṣa (स्याक्ष), and rasyaiva (रस्यैव), of aśarīra (अशरीर), always.
13.4न विद्यन्तेऽशरीरत्वाद् व्योमवद् व्यापिनो मम
na vidyante 'śarīratvād vyomavad vyāpino mama
Not are found, because of aśarīratva (अशरीरत्व), a compound: the sky, and vada (वद), vyāpina (व्यापिन), of of me.
13.5नित्यविज्ञानरूपस्य ज्ञानाज्ञाने न मे सदा
nityavijñānarūpasya jñānājñāne na me sadā
Of a compound: eternal, knowing, and a form, in a compound: knowing, and not-knowing, not of me, always.
13.6नित्यमेवात्मनो दृष्ट्या नित्यया दृश्यते हि सा
nityam evātmano dṛṣṭyā nityayā dṛśyate hi sā
Always just, of of the self, from the self, dṛṣṭya (दृष्ट्य), nityaya (नित्यय), is seen. She, that.
13.7स्मृती रागादिरूप च केवलान्तर् मनस्यपि
smṛtī rāgādirūpa ca kevalāntar manasy api
Memory, a compound: passion, the beginning, and the rest, and a form and, a compound: perfection, and a difference, an interval, manasy (मनस्य्).
13.8द्रष्टुर् दृष्टिस् ततो नित्या शुद्धानन्ता च केवला
draṣṭur dṛṣṭis tato nityā śuddhānantā ca kevalā
Of the seer, a view, from that. tataḥ (ततः) before a voiced sound, eternal, śuddhānanta (शुद्धानन्त) and, perfection.
13.9सुखी दुःखी तथा चाहं दृश्ययोपाधिभूतया
sukhī duḥkhī tathā cāhaṃ dṛśyayopādhibhūtayā
Pleasure, pain, so, in that way and, I, a compound: seeing, ayopā (अयोपा), dhibhū (धिभू), and taya (तय).
13.10मन्यते सर्वलोकोऽयं येन संसारमृच्छति
manyate sarvaloko 'yaṃ yena saṃsāram ṛcchati
In manyata (मन्यत), a compound: all, and the world, this, by means of by which, the round, in ṛcchata (ऋच्छत).
13.11नित्यमुक्तमिहात्मानं मुमुक्षुश् चेत् सदा स्मरेत्
nityamuktam ihātmānaṃ mumukṣuś cet sadā smaret
If you say that always, what has been said, here, the self, one who wants release, then always, smaret (स्मरेत्).
13.12अप्राणो ह्यमनाः शुभ्र इति चाथर्वणे वचः
aprāṇo hy amanāḥ śubhra iti cātharvaṇe vacaḥ
Without breath. amana (अमन), clear thus, in cātharvaṇa (चाथर्वण), a saying.
13.13अप्राणो ह्यमना यस्मादविकारी सदा ह्यहम्
aprāṇo hy amanā yasmād avikārī sadā hy aham
Without breath. amana (अमन), because of from which, because, avikāra (अविकार), always, I.
13.14विक्षेपो वा समाधिर् वा मनसः स्याद् विकारिणः
vikṣepo vā samādhir vā manasaḥ syād vikāriṇaḥ
vikṣepa (विक्षेप) or, samādhi (समाधि) or, the mind, it would be. syāt (स्यात्) before a voiced sound, vikāriṇa (विकारिण).
13.15अमनस्त्वाविकारित्वे विदेहव्यापिनो मम
amanastvāvikāritve videhavyāpino mama
In a compound: without a mind, tvāvi (त्वावि), and kāritva (कारित्व), videhavyāpina (विदेहव्यापिन), of of me.
13.16नित्यमुक्तस्य शुद्धस्य बुद्धस्य च सदा मम
nityamuktasya śuddhasya buddhasya ca sadā mama
Of a compound: eternal, and one who is released, of clean, pure, of one who has woken and, always, of of me.
13.17मं हि ध्यात्वा च बुद्ध्वा च मन्यन्ते कृतकृत्यताम्
maṃ hi dhyātvā ca buddhvā ca manyante kṛtakṛtyatām
maṃ (मं). dhyātva (ध्यात्व) and, buddhva (बुद्ध्व) and, in manyanta (मन्यन्त), of a compound: made, done, and kṛtyata (कृत्यत).
13.18अजः सर्वग एवाहमजरश् चामृतोऽक्षयः
ajaḥ sarvaga evāham ajaraś cāmṛto 'kṣayaḥ
ajaḥ (अजः), going everywhere just, I, ajaraś (अजरश्), a compound: and, and the deathless, akṣaya (अक्षय).
13.19कर्माध्यक्षश् च साक्षी च चेता नित्योऽगुणोऽद्वयः
karmādhyakṣaś ca sākṣī ca cetā nityo 'guṇo 'dvayaḥ
karmādhyakṣaś (कर्माध्यक्षश्) and, sākṣa (साक्ष) and, if, if you say, eternal, aguṇa (अगुण), without a second.
13.20न मे संध्या न रात्रिर् वा नाहर् वा सर्वदा दृशेः
na me saṃdhyā na rātrir vā nāhar vā sarvadā dṛśeḥ
Not of me, saṃdhya (संध्य), not rātrir (रात्रिर्) or, nāhar (नाहर्) or, always, of seeing.
13.21तेनाप्यस्मि विनाभूतं ब्रह्मैवाहं तथाद्वयम्
tenāpy asmi vinābhūtaṃ brahmaivāhaṃ tathādvayam
By means of by that, also, even. api before a vowel, I am, a compound: without, and an element, brahmaivāha (ब्रह्मैवाह), a compound: so, and without.
13.22एकस्य सुषिभेदेन तथा मम विकल्पितः
ekasya suṣibhedena tathā mama vikalpitaḥ
Of one, by means of a compound: suṣi (सुषि), and a difference, so, in that way, of of me, vikalpita (विकल्पित).
13.23ज्ञेयं ज्ञाता गतिर् गन्ता मय्येकस्मिन् कुतो भवेत्
jñeyaṃ jñātā gatir gantā mayy ekasmin kuto bhavet
What is to be known, known, going, a course, a goer, mayy (मय्य्), ekasmin (एकस्मिन्), from where. kutaḥ (कुतः) before a voiced sound, would be.
13.24सदा मुक्तस् तथा शुद्धः सदा बुद्धोऽगुणोऽद्वयः
sadā muktas tathā śuddhaḥ sadā buddho 'guṇo 'dvayaḥ
Always, one who is released, so, in that way, clean, pure, always, one who has woken, aguṇa (अगुण), without a second.
13.25विदित्वा मां स्वदेहस्थमृषिर् मुक्तो ध्रुवो भवेत्
viditvā māṃ svadehastham ṛṣir mukto dhruvo bhavet
viditva (विदित्व), māṃ (मां), a compound: one's own, a body, and standing, ṛṣir (ऋषिर्), one who is released, steady, would be.
13.26यदैवं वेद तत्त्वार्थमन्यथा ह्यात्महा भवेत्
yadaivaṃ veda tattvārtham anyathā hy ātmahā bhavet
When thus, the Veda, a compound: a reality, what is so, and a thing, a meaning, anyatha (अन्यथ). ātmaha (आत्मह), would be.
13.27संन्यासिभ्यः प्रवक्तव्यः शान्तेभ्यः शिष्टबुद्धिना
saṃnyāsibhyaḥ pravaktavyaḥ śāntebhyaḥ śiṣṭabuddhinā
For saṃnyāsa (संन्यास), pravaktavya (प्रवक्तव्य), for śānta (शान्त), by means of a compound: śiṣṭa (शिष्ट), and one who has woken.