Nyāya Sūtra / Adhyāya 4
Adhyāya 4
Summary
Adhyāya (अध्याय) 4 examines action, fault, rebirth, fruit, pain, and release, and then the whole and its parts. What is done ripens. Fault drives the doing. Release is the end of that chain, not a new object added to the list. The whole is real, and it is not only its parts.
नेपालीमा
अध्याय ४ ले कर्म, दोष, पुनर्जन्म, फल, दुःख र मोक्ष जाँच्छ, अनि अवयवी र अवयवलाई जाँच्छ। गरिएको पाक्छ। दोषले गर्न लगाउँछ। मोक्ष त्यो शृङ्खलाको अन्त्य हो, सूचीमा थपिएको नयाँ वस्तु होइन। अवयवी वास्तविक छ, र त्यो आफ्ना अंशहरू मात्र होइन।
Examines action, fault, rebirth, fruit, pain, and release, and then the whole and the part.
119 of 119 lines in this chapter are written out word by word.
| Line | |
|---|---|
| 4.1.1 | प्रवृत्तिर्यथोक्ता pravṛttiryathoktā Activity, setting out to act, is as already stated. |
| 4.1.2 | तथा दोषाः tathā doṣāḥ So, in that way, a fault. |
| 4.1.3 | त्रैराश्यं रागद्वेषमोहार्थान्तर्भावात् trairāśyaṃ rāgadveṣamohārthāntarbhāvāt trairāśya (त्रैराश्य), because of a compound: passion, aversion, mohā (मोहा), rthā (र्था), and ntarbhāva (न्तर्भाव). |
| 4.1.4 | न, एकप्रत्यनीकभावात् na, ekapratyanīkabhāvāt Not because of a compound: ekapra (एकप्र), tyanīka (त्यनीक), and a state. |
| 4.1.5 | व्यभिचारादहेतुः vyabhicārādahetuḥ vyabhicārādaheta (व्यभिचारादहेत). |
| 4.1.6 | तेषां मोहः पापीयान्, नामूढस्येतरोत्पत्तेः teṣāṃ mohaḥ pāpīyān, nāmūḍhasyetarotpatteḥ Of of them, confusion, pāpīya (पापीय), not of amūḍhasyetarotpatta (अमूढस्येतरोत्पत्त). |
| 4.1.7 | निमित्तनैमित्तिकभावादर्थान्तरभावो दोषेभ्यः nimittanaimittikabhāvādarthāntarabhāvo doṣebhyaḥ A compound: the efficient ground, arising from a special cause, bhāvā (भावा), darthā (दर्था), ntara (न्तर), and a state, for a fault. |
| 4.1.8 | न दोषलक्षणावरोधान्मोहस्य na doṣalakṣaṇāvarodhānmohasya Not of a compound: a fault, lakṣa (लक्ष), ṇāva (णाव), rodhā (रोधा), and nmoha (न्मोह). |
| 4.1.9 | निमित्तनैमित्तिकोपपत्तेश्च तुल्यजातीयानामप्रतिषेधः nimittanaimittikopapatteśca tulyajātīyānāmapratiṣedhaḥ A compound: the efficient ground, naimi (नैमि), ttiko (त्तिको), papa (पप), and tteśca (त्तेश्च), a compound: like, equal, jātīyā (जातीया), by name, indeed, and a denial. |
| 4.1.10 | आत्मनित्यत्वे प्रेत्यभावसिद्धिः ātmanityatve pretyabhāvasiddhiḥ In ātmanityatva (आत्मनित्यत्व), a compound: rebirth, being after death, and established. |
| 4.1.11 | व्यक्ताद् व्यक्तानाम्, प्रत्यक्षप्रामाण्यात् vyaktād vyaktānām, pratyakṣaprāmāṇyāt Because of vyakta (व्यक्त), a compound: vyaktā (व्यक्ता), and by name, indeed, because of a compound: direct, and being a means of knowing. |
| 4.1.12 | न, घटाद् घटनिष्पत्तेः na, ghaṭād ghaṭaniṣpatteḥ Not because of ghaṭa (घट), of ghaṭaniṣpatta (घटनिष्पत्त). |
| 4.1.13 | व्यक्ताद् घटनिष्पत्तेरप्रतिषेधः vyaktād ghaṭaniṣpatterapratiṣedhaḥ Because of vyakta (व्यक्त), a compound: ghaṭa (घट), niṣpa (निष्प), ttera (त्तेर), and a denial. |
| 4.1.14 | अभावाद् भावोत्पत्तिः, नानुपमृद्य प्रादुर्भावात् abhāvād bhāvotpattiḥ, nānupamṛdya prādurbhāvāt Because of because of absence, bhāvotpatta (भावोत्पत्त), nānupamṛdya (नानुपमृद्य), because of prādurbhāva (प्रादुर्भाव). |
| 4.1.15 | व्याघातादप्रयोगः vyāghātādaprayogaḥ A compound: vyāghā (व्याघा), tāda (ताद), and a performance. |
| 4.1.16 | न, अतीतानागतयोः कारकशब्दप्रयोगात् na, atītānāgatayoḥ kārakaśabdaprayogāt Not of a compound: atītānā (अतीताना), and gone, because of a compound: a factor of an action, a word, and a performance. |
| 4.1.17 | न, विनष्टेभ्योऽनिष्पत्तेः na, vinaṣṭebhyo 'niṣpatteḥ Not vinaṣṭebhya (विनष्टेभ्य), of aniṣpatta (अनिष्पत्त). |
| 4.1.18 | क्रमनिर्देशादप्रतिषेधः kramanirdeśādapratiṣedhaḥ A compound: order, nirde (निर्दे), śāda (शाद), and a denial. |
| 4.1.19 | ईश्वरः कारणम्, पुरुषकर्माफल्यदर्शनात् īśvaraḥ kāraṇam, puruṣakarmāphalyadarśanāt The Lord, a cause, because of a compound: the person, karmā (कर्मा), phalya (फल्य), and seeing. |
| 4.1.20 | न, पुरुषकर्माभावे फ्लानिष्पत्तेः na, puruṣakarmābhāve phlāniṣpatteḥ Not in a compound: the person, action, and absence, of phlāniṣpatta (फ्लानिष्पत्त). |
| 4.1.21 | तत्कारितत्वादहेतुः tatkāritatvād ahetuḥ Because of tatkāritatva (तत्कारितत्व), a non-reason. |
| 4.1.22 | अनिमित्ततो भावोत्पत्तिः, कण्टकतैक्ष्ण्यादिदर्शनात् animittato bhāvotpattiḥ, kaṇṭakataikṣṇyādidarśanāt animittata (अनिमित्तत), bhāvotpatta (भावोत्पत्त), because of a compound: kaṇṭa (कण्ट), kata (कत), ikṣṇyādi (इक्ष्ण्यादि), and seeing. |
| 4.1.23 | अनिमित्तनिमित्तत्वान्ननिमित्ततः animittanimittatvānnanimittataḥ A compound: animitta (अनिमित्त), the efficient ground, tvānna (त्वान्न), nimi (निमि), and ttata (त्तत). |
| 4.1.24 | निमित्तनिमित्तयोरर्थान्तरभावादप्रतिषेधः nimittanimittayorarthāntarabhāvādapratiṣedhaḥ A compound: the efficient ground, the efficient ground, yora (योर), rthā (र्था), ntarabhā (न्तरभा), honest debate, and a denial. |
| 4.1.25 | सर्वमनित्यम्, उत्पत्तिविनाशधर्मकत्वात् sarvam anityam, utpattivināśadharmakatvāt All, not eternal, because of a compound: arising, the origin, vināśa (विनाश), dharma, a property, and katva (कत्व). |
| 4.1.26 | न, अनित्यतानित्यत्वात् na, anityatānityatvāt Not because of a compound: not eternal, the state of being that, not eternal, and the state of being that. |
| 4.1.27 | तदनित्यत्वमग्नेर्दाह्यं विनाश्यानुविनाशवत् tadanityatvamagnerdāhyaṃ vināśyānuvināśavat A compound: tada (तद), eternal, tvama (त्वम), and gnerdāhya (ग्नेर्दाह्य), a compound: without, śyānu (श्यानु), without, and śavata (शवत). |
| 4.1.28 | नित्यस्याप्रत्याख्यानम्, यथोपलब्धि व्यवस्थानात् nityasyāpratyākhyānam, yathopalabdhi vyavasthānāt A compound: eternal, syāpra (स्याप्र), and tyākhyāna (त्याख्यान), a compound: as, and a finding, because of a compound: vyava (व्यव), and the place, the order. |
| 4.1.29 | सर्वं नित्यम्, पञ्चभूतनित्यत्वात् sarvaṃ nityam, pañcabhūtanityatvāt All, always, a compound: pañca (पञ्च), an element, eternal, and tvāta (त्वात). |
| 4.1.30 | न, उत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः na, utpattivināśakāraṇopalabdheḥ Not of a compound: arising, the origin, without, śakā (शका), raṇo (रणो), pala (पल), and bdha (ब्ध). |
| 4.1.31 | तल्लक्षणावरोधादप्रतिषेधः tallakṣaṇāvarodhādapratiṣedhaḥ A compound: talla (तल्ल), kṣaṇā (क्षणा), varo (वरो), dhāda (धाद), and a denial. |
| 4.1.32 | न, उत्पत्तितत्कारणोपलब्धेः na, utpattitatkāraṇopalabdheḥ Not of a compound: arising, the origin, tatkā (तत्का), raṇo (रणो), pala (पल), and bdha (ब्ध). |
| 4.1.33 | न, व्यवस्थानुपपत्तेः na, vyavasthānupapatteḥ Not of vyavasthānupapatta (व्यवस्थानुपपत्त). |
| 4.1.34 | सर्वं पृथग्, भावलक्षणपृथक्त्वात् sarvaṃ pṛthag, bhāvalakṣaṇapṛthaktvāt All, pṛthag (पृथग्), because of a compound: a state, a mark, and separateness. |
| 4.1.35 | न, अनेकलक्षणैरेकभावनिष्पत्तेः na, anekalakṣaṇairekabhāvaniṣpatteḥ Not of a compound: several, lakṣa (लक्ष), ṇaireka (णैरेक), a state, and niṣpatta (निष्पत्त). |
| 4.1.36 | लक्षणव्यवस्थानादेवाप्रतिषेधः lakṣaṇavyavasthānādevāpratiṣedhaḥ A compound: a mark, vyava (व्यव), sthā (स्था), nādevā (नादेवा), and a denial. |
| 4.1.37 | सर्वमभावो भावेष्वितरेतराभावसिद्धेः sarvam abhāvo bhāveṣvitaretarābhāvasiddheḥ All, absence, of a compound: bhāve (भावे), ṣvita (ष्वित), retarā (रेतरा), a state, and established. |
| 4.1.38 | न, स्वभावसिद्धेर्भावानाम् na, svabhāvasiddherbhāvānām Not of a compound: an own-nature, siddhe (सिद्धे), and rbhāva (र्भाव). |
| 4.1.39 | न स्वभावसिद्धिः, आपेक्षिकत्वात् na svabhāvasiddhiḥ, āpekṣikatvāt Not a compound: an own-nature, and established, because of āpekṣikatva (आपेक्षिकत्व). |
| 4.1.40 | व्याहतत्वादयुक्तम् vyāhatatvādayuktam A compound: vyāhata (व्याहत), tvāda (त्वाद), and fit, right. |
| 4.1.41 | संख्यैकान्तासिद्धिः, कारणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम् saṃkhyaikāntāsiddhiḥ, kāraṇānupapattyupapattibhyām A compound: saṃkhya (संख्य), ikāntā (इकान्ता), and established, by means of kāraṇānupapattyupapatta (कारणानुपपत्त्युपपत्त). |
| 4.1.42 | न, कारणवयवाभावात् na, kāraṇavayavābhāvāt Not because of a compound: a cause, vayavā (वयवा), and a state. |
| 4.1.43 | निरवयवत्वादहेतुः niravayavatvādahetuḥ niravayavatvādaheta (निरवयवत्वादहेत). |
| 4.1.44 | सद्यः कालान्तरे च फलनिष्पत्तेः संशयः sadyaḥ kālāntare ca phalaniṣpatteḥ saṃśayaḥ sadya (सद्य), in a compound: time, and a difference, an interval and, of a compound: a fruit, and niṣpatta (निष्पत्त), doubt. |
| 4.1.45 | न सद्यः, कालान्तरोपभोग्यत्वात् na sadyaḥ, kālāntaropabhogyatvāt Not sadya (सद्य), because of kālāntaropabhogyatva (कालान्तरोपभोग्यत्व). |
| 4.1.46 | कालान्तरेणानिष्पत्तिहेतुर्विनाशात् kālāntareṇāniṣpattiheturvināśāt Because of a compound: kālā (काला), ntare (न्तरे), ṇāni (णानि), ṣpatti (ष्पत्ति), a reason, and rvināśa (र्विनाश). |
| 4.1.47 | प्राङ्निष्पत्तेर्वृक्षफलवत् तत्स्यात् prāṅniṣpattervṛkṣaphalavat tatsyāt prāṅniṣpattervṛkṣaphalavat (प्राङ्निष्पत्तेर्वृक्षफलवत्), that, it would be, let it be granted. |
| 4.1.48 | नासन्न सन्न सदसत्, सदसतोर्वैधर्मयात् nāsanna sanna sadasat, sadasatorvaidharmayāt Not a compound: what is not, and not, being. sat before n, not sadasat (सदसत्), a compound: sada (सद), sato (सतो), rvai (र्वै), dharma, a property, and yāta (यात). |
| 4.1.49 | उत्पादव्ययदर्शनात् utpādavyayadarśanāt Because of a compound: arising, vyaya (व्यय), and seeing. |
| 4.1.50 | बुद्धिसिद्धं तु तदसत् buddhisiddhaṃ tu tadasat A compound: the intellect, and established but, tadasat (तदसत्). |
| 4.1.51 | आश्रयव्यतिरेकाद् वृक्षफलोत्पत्तिवदित्यहेतुः āśrayavyatirekād vṛkṣaphalotpattivad ityahetuḥ Because of a compound: a seat, a support, vyati (व्यति), and reka (रेक), a compound: a tree, a fruit, arising, the origin, and vada (वद) thus, a. |
| 4.1.52 | प्रीतेरात्माश्रयत्वादप्रतिषेधः prīterātmāśrayatvādapratiṣedhaḥ A compound: prīte (प्रीते), rātmā (रात्मा), śraya (श्रय), tvāda (त्वाद), and a denial. |
| 4.1.53 | न पुत्रपशुस्त्रीपरिच्छेदहिरण्यान्नादिफलनिर्द्देशात् na putrapaśustrīparicchedahiraṇyānnādiphalanirddeśāt Not because of a compound: putra (पुत्र), an animal offering, strī (स्त्री), pari (परि), cche (च्छे), dahi (दहि), raṇyā (रण्या), nnādi (न्नादि), a fruit, and nirddeśa (निर्द्देश). |
| 4.1.54 | तत्सम्बन्धात् फलनिष्पत्तेस्तेषु फलवदुपचारः tatsambandhāt phalaniṣpattesteṣu phalavadupacāraḥ Because of a compound: that, and a connection, in a compound: a fruit, niṣpa (निष्प), and ttesta (त्तेस्त), a compound: a fruit, vadu (वदु), and pacāra (पचार). |
| 4.1.55 | विविधवाधनायोगाद् दुःखमेव जन्मोत्पत्तिः vividhavādhanāyogād duḥkhameva janmotpattiḥ Because of a compound: vivi (विवि), dhavā (धवा), dhanā (धना), and a joining, pain just, janmotpatta (जन्मोत्पत्त). |
| 4.1.56 | न, सुखस्याप्यन्तरालनिष्पत्तेः na, sukhasyāpyantarālaniṣpatteḥ Not of a compound: pleasure, syāpya (स्याप्य), ntarā (न्तरा), lani (लनि), and ṣpatta (ष्पत्त). |
| 4.1.57 | भाधनानिवृत्तेर्वेदयतः प्र्येषणदोषादप्रतिषेधः bhādhanānivṛttervedayataḥ pryeṣaṇadoṣādapratiṣedhaḥ bhādhanānivṛttervedayata (भाधनानिवृत्तेर्वेदयत), a compound: prye (प्र्ये), ṣaṇa (षण), doṣāda (दोषाद), and a denial. |
| 4.1.58 | दुःखविकल्पे सुखाभिमानाच्च duḥkhavikalpe sukhābhimānācca In a compound: pain, and an alternative, a division, sukhābhimānācca (सुखाभिमानाच्च). |
| 4.1.59 | ऋणक्लेशप्रवृत्त्यनुब्न्धादपवर्गाभावः ṛṇakleśapravṛttyanubndhādapavargābhāvaḥ A compound: ṛṇakleśa (ऋणक्लेश), activity, setting out to act, anubndhā (अनुब्न्धा), dapa (दप), vargā (वर्गा), and a state. |
| 4.1.60 | प्रधानशब्दानुपपत्तेर्गुणशब्देनानुवादो निन्दाप्रशंसोपपत्तेः pradhānaśabdānupapatterguṇaśabdenānuvādo nindāpraśaṃsopapatteḥ A compound: the unmanifest of Sāṅkhya (साङ्ख्य), śabdā (शब्दा), nupa (नुप), patte (पत्ते), rguṇa (र्गुण), śabdenānu (शब्देनानु), and honest debate, of nindāpraśaṃsopapatta (निन्दाप्रशंसोपपत्त). |
| 4.1.61 | समारोपणादात्मन्यप्रतिषेधः samāropaṇādātmanyapratiṣedhaḥ A compound: samā (समा), ropa (रोप), ṇādā (णादा), tmanya (त्मन्य), and a denial. |
| 4.1.62 | पात्रचयान्तानुपपत्तेश्च फलाभावः pātracayāntānupapatteśca phalābhāvaḥ pātracayāntānupapatteśca (पात्रचयान्तानुपपत्तेश्च), a compound: a fruit, and absence. |
| 4.1.63 | सुषुप्तस्य स्वप्नादर्शने क्लेशाभावादपवर्गः suṣuptasya svapnādarśane kleśābhāvādapavargaḥ Of suṣupta (सुषुप्त), in a compound: svapnā (स्वप्ना), and seeing, a compound: kleśābhā (क्लेशाभा), honest debate, and pavarga (पवर्ग). |
| 4.1.64 | न प्रवृत्तिः प्रतिसन्धानाय हीनक्लेशस्य na pravṛttiḥ pratisandhānāya hīnakleśasya Not activity, for a compound: toward, against, and sandhāna (सन्धान), of a compound: hīna (हीन), and an affliction. |
| 4.1.65 | न, क्लेशसन्ततेः स्वाभाविकत्वात् na, kleśasantateḥ svābhāvikatvāt Not of a compound: an affliction, and santata (सन्तत), because of svābhāvikatva (स्वाभाविकत्व). |
| 4.1.66 | प्रागुत्पत्तेरभावानित्यत्ववत् स्वाभाविकेऽप्यनित्यत्वम् prāgutpatterabhāvānityatvavat svābhāvike 'pyanityatvam prāgutpatterabhāvānityatvavat (प्रागुत्पत्तेरभावानित्यत्ववत्), in svābhāvika (स्वाभाविक), a compound: also, even, not eternal, and the state of being that. |
| 4.1.67 | अणुश्यामतानित्यत्ववद् वा aṇuśyāmatānityatvavad vā A compound: aṇuśyā (अणुश्या), matā (मता), eternal, and tvavada (त्ववद) or. |
| 4.1.68 | न, सङ्कल्पनिमित्तत्वाच्च रागादीनाम् na, saṅkalpanimittatvācca rāgādīnām Not a compound: saṅkalpa (सङ्कल्प), the efficient ground, and tvācca (त्वाच्च), a compound: rāgādī (रागादी), and by name, indeed. |
| 4.2.1 | दोषनिमित्तानां तत्त्वज्ञानादहङ्कारनिवृत्तिः doṣanimittānāṃ tattvajñānādahaṅkāranivṛttiḥ Of a compound: a fault, and the efficient ground, a compound: a reality, what is so, jñānā (ज्ञाना), daha (दह), ṅkāra (ङ्कार), and nivṛtta (निवृत्त). |
| 4.2.2 | दोषनिमित्तं रूपादयो विषयः सङ्कल्पकृताः doṣanimittaṃ rūpādayo viṣayaḥ saṅkalpakṛtāḥ A compound: a fault, and the efficient ground, rūpādaya (रूपादय), an object, a compound: saṅkalpa (सङ्कल्प), and made, done. |
| 4.2.3 | तन्निमित्तं त्ववयव्यभिमानः tannimittaṃ tvavayavyabhimānaḥ A compound: that, and the efficient ground, a compound: tvava (त्वव), yavyabhi (यव्यभि), and a measure, a means of knowing. |
| 4.2.4 | विद्याविद्याद्वैविध्यात् संशयः vidyāvidyādvaividhyāt saṃśayaḥ Because of a compound: knowing, not-knowing, dvai (द्वै), and vidhya (विध्य), doubt. |
| 4.2.5 | तदसंशयः, पूर्वहेतुप्रसिद्धत्वात् tadasaṃśayaḥ, pūrvahetuprasiddhatvāt A compound: tada (तद), and doubt, because of a compound: the earlier, a reason, already familiar, and the state of being that. |
| 4.2.6 | वृत्त्यनुपपत्तेरपि तर्हि न संशयः vṛttyanupapatterapi tarhi na saṃśayaḥ In a compound: an activity of the mind, anupa (अनुप), patte (पत्ते), and rapa (रप), then, not doubt. |
| 4.2.7 | कृत्स्नैकदेशावृत्तित्वादवयवानामवयव्यभावः kṛtsnaikadeśāvṛttitvādavayavānāmavayavyabhāvaḥ A compound: kṛtsna (कृत्स्न), ikadeśā (इकदेशा), an activity of the mind, tvāda (त्वाद), vayavā (वयवा), by name, indeed, vayavya (वयव्य), and a state. |
| 4.2.8 | तेषु चावृत्तेरवयव्यभावः teṣu cāvṛtteravayavyabhāvaḥ In in them, a compound: cāvṛ (चावृ), ttera (त्तेर), vayavya (वयव्य), and a state. |
| 4.2.9 | पृथक् चावयवेभ्योऽवृत्तेः pṛthak cāvayavebhyo 'vṛtteḥ Separately, cāvayavebhya (चावयवेभ्य), of avṛtta (अवृत्त). |
| 4.2.10 | न चावयव्यवयवाः na cāvayavyavayavāḥ Not cāvayavyavayava (चावयव्यवयव). |
| 4.2.11 | एकस्मिन् भेदाभावाद् भेदशब्दप्रयोगानुपपत्तेरप्रश्नः ekasmin bhedābhāvād bhedaśabdaprayogānupapatterapraśnaḥ ekasmin (एकस्मिन्), because of a compound: a difference, and absence, a compound: a difference, a word, prayo (प्रयो), gānu (गानु), papa (पप), ttera (त्तेर), and. |
| 4.2.12 | अवयवान्तरभावेऽप्यवृत्तेरहेतुः avayavāntarabhāve 'pyavṛtterahetuḥ In a compound: a part, a difference, an interval, and a state, apyavṛtteraheta (अप्यवृत्तेरहेत). |
| 4.2.13 | केशसमूहे तैमिरिकोपलब्धिवत् तदुपलब्धिः keśasamūhe taimirikopalabdhivat tadupalabdhiḥ In keśasamūha (केशसमूह), taimirikopalabdhivat (तैमिरिकोपलब्धिवत्), tadupalabdha (तदुपलब्ध). |
| 4.2.14 | स्वविषयानतिक्रमेणेन्द्रियस्य पटुमन्दभावाद्विषयग्रहणस्य तथाभाबो नाविषये प्रवृत्तिः svaviṣayānatikrameṇendriyasya paṭumandabhāvādviṣayagrahaṇasya tathābhābo nāviṣaye pravṛttiḥ Of svaviṣayānatikrameṇendriya (स्वविषयानतिक्रमेणेन्द्रिय), of a compound: paṭu (पटु), manda (मन्द), bhāvā (भावा), dviṣaya (द्विषय), and a grasping, a compound: so, and bhāba (भाब), not for. |
| 4.2.15 | अवयवावयविप्रसङ्गश्चैवमाप्रलयात् avayavāvayaviprasaṅgaścaivamāpralayāt Because of a compound: avaya (अवय), vāva (वाव), yavi (यवि), an unwanted consequence, ścai (श्चै), vamā (वमा), and dissolution. |
| 4.2.16 | न प्रलयोऽणुसद्भावात् na pralayo 'ṇusadbhāvāt Not dissolution, because of a compound: an atom, what is, and a state. |
| 4.2.17 | परं वा त्रुटेः paraṃ vā truṭeḥ The highest, only or, of truṭa (त्रुट). |
| 4.2.18 | आकाशव्यतिभेदात् तदनुपपत्तिः ākāśavyatibhedāt tadanupapattiḥ Because of a compound: space, vyati (व्यति), and a difference, tadanupapatta (तदनुपपत्त). |
| 4.2.19 | आकाशासर्वगतत्वं वा ākāśāsarvagatatvaṃ vā A compound: ākāśā (आकाशा), all, gone, and tvaṃa (त्वंअ) or. |
| 4.2.20 | अन्तर्बहिश्च कार्यद्रव्यस्य कारणान्तरवचनादकार्ये तदभावः antarbahiśca kāryadravyasya kāraṇāntaravacanādakārye tadabhāvaḥ antarbahiśca (अन्तर्बहिश्च), of a compound: an effect, and a substance, in a compound: a cause, a difference, an interval, vaca (वच), nāda (नाद), and an. |
| 4.2.21 | शब्दसंयोगविभावाच्च सर्वगतम् śabdasaṃyogavibhāvācca sarvagatam A compound: a word, conjunction, and vibhāvācca (विभावाच्च), a compound: all, and gone. |
| 4.2.22 | अव्यूहाविष्टम्भविभुत्वानि चाकाशधर्माः avyūhāviṣṭambhavibhutvāni cākāśadharmāḥ In a compound: avyū (अव्यू), hāvi (हावि), ṣṭambha (ष्टम्भ), what is pervasive, and tvāna (त्वान), a compound: and, space, and dharma, a property. |
| 4.2.23 | मूर्तिमतां च संस्थानोपपत्तेरवयवसद्भावः mūrtimatāṃ ca saṃsthānopapatteravayavasadbhāvaḥ Of mūrtimata (मूर्तिमत) and, saṃsthānopapatteravayavasadbhāva (संस्थानोपपत्तेरवयवसद्भाव). |
| 4.2.24 | संयोगोपपत्तेश्च saṃyogopapatteśca saṃyogopapatteśca (संयोगोपपत्तेश्च). |
| 4.2.25 | अनवस्थाकारित्वादनवस्थानुपपत्तेश्चाप्रतिषेधः anavasthākāritvādanavasthānupapatteścāpratiṣedhaḥ A compound: anava (अनव), sthā (स्था), kāri (कारि), tvāda (त्वाद), nava (नव), sthā (स्था), nupa (नुप), patteścā (पत्तेश्चा), and a denial. |
| 4.2.26 | बुद्ध्या विवेचनात्तु भावानां याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षणे पटसद्भावानुपलब्धिवत् तदनुपलब्धिः buddhyā vivecanāttu bhāvānāṃ yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇe paṭasadbhāvānupalabdhivat tadanupalabdhiḥ buddhya (बुद्ध्य), vivecanāttu (विवेचनात्तु), of of beings, in yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇa (याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षण), paṭasadbhāvānupalabdhivat (पटसद्भावानुपलब्धिवत्), tadanupalabdha (तदनुपलब्ध). |
| 4.2.27 | व्याहतत्वादहेतुः vyāhatatvādahetuḥ vyāhatatvādaheta (व्याहतत्वादहेत). |
| 4.2.28 | तदाश्रयत्वादपृथग्ग्रहणम् tadāśrayatvādapṛthaggrahaṇam tadāśrayatvādapṛthaggrahaṇa (तदाश्रयत्वादपृथग्ग्रहण). |
| 4.2.29 | प्रमाणतश्चार्थप्रतिपत्तेः pramāṇataścārthapratipatteḥ Of a compound: a means, taścā (तश्चा), rtha (र्थ), toward, against, and patta (पत्त). |
| 4.2.30 | प्रमाणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम् pramāṇānupapattyupapattibhyām By means of pramāṇānupapattyupapatta (प्रमाणानुपपत्त्युपपत्त). |
| 4.2.31 | स्वप्नविषयाभिमानवदयं प्रमाणप्रमेयाभिमानः svapnaviṣayābhimānavadayaṃ pramāṇaprameyābhimānaḥ A compound: dream, viṣa (विष), yābhi (याभि), a measure, a means of knowing, and vadaya (वदय), a compound: a means, prame (प्रमे), yābhi (याभि), and a measure, a. |
| 4.2.32 | मायागन्धर्वनगरमृगतृष्णिकावद्वा māyāgandharvanagaramṛgatṛṣṇikāvadvā A compound: māyā (माया), smell, rvana (र्वन), gara (गर), mṛga (मृग), tṛṣṇi (तृष्णि), and kāvadva (कावद्व). |
| 4.2.33 | हेत्वभावादसिद्धिः hetvabhāvādasiddhiḥ A compound: a reason, abhā (अभा), honest debate, and established. |
| 4.2.34 | स्मृतिसंकल्पवच्च स्वप्नविषयाभिमानः smṛtisaṃkalpavacca svapnaviṣayābhimānaḥ A compound: memory, saṃka (संक), and lpavacca (ल्पवच्च), a compound: dream, viṣa (विष), yābhi (याभि), and a measure, a means of knowing. |
| 4.2.35 | मिथ्योपलब्धेर्विनाशस्तत्त्वज्ञानात्स्वप्नविषयाभिमानप्रणाशवत् प्रतिबोधे mithyopalabdhervināśastattvajñānātsvapnaviṣayābhimānapraṇāśavat pratibodhe A compound: mithyo (मिथ्यो), pala (पल), bdhervi (ब्धेर्वि), destruction, stattva (स्तत्त्व), jñānā (ज्ञाना), tsva (त्स्व), pnavi (प्नवि), ṣayābhi (षयाभि), a measure, a means of knowing. |
| 4.2.36 | बुद्धेश्चैवं निमित्तसद्भावोपलम्भात् buddheścaivaṃ nimittasadbhāvopalambhāt buddheścaiva (बुद्धेश्चैव), because of a compound: the efficient ground, sadbhā (सद्भा), vopa (वोप), and lambha (लम्भ). |
| 4.2.37 | तत्त्वप्रधानभेदाच्च मिथ्याबुद्धेर्द्वैविध्योपपत्तिः tattvapradhānabhedācca mithyābuddherdvaividhyopapattiḥ A compound: a reality, what is so, the unmanifest of Sāṅkhya (साङ्ख्य), and bhedācca (भेदाच्च), a compound: mithyā (मिथ्या), buddhe (बुद्धे), rdvai (र्द्वै), an injunction, and. |
| 4.2.38 | समाधिविशेषाभ्यासात् samādhiviśeṣābhyāsāt Because of a compound: samādhi (समाधि), a difference, and practice. |
| 4.2.39 | न, अर्थविशेषप्रावल्यात् na, arthaviśeṣaprāvalyāt Not because of a compound: a thing, a meaning, a difference, and prāvalya (प्रावल्य). |
| 4.2.40 | क्षुदादिभिः प्रवर्तनाच्च kṣudādibhiḥ pravartanācca By means of kṣudāda (क्षुदाद), pravartanācca (प्रवर्तनाच्च). |
| 4.2.41 | पूर्वकृतफलानुबन्धात् तदुत्पत्तिः pūrvakṛtaphalānubandhāt tadutpattiḥ Because of a compound: the earlier, made, done, a fruit, an atom, and bondage, tadutpatta (तदुत्पत्त). |
| 4.2.42 | अरण्यगुहापुलिनादिषु योगाभ्यासोपदेशः araṇyaguhāpulinādiṣu yogābhyāsopadeśaḥ In a compound: araṇya (अरण्य), a cave, puli (पुलि), and nāda (नाद), a compound: a joining, practice, and teaching. |
| 4.2.43 | अपवर्गेऽप्येवं प्रसङ्गः apavarge 'pyevaṃ prasaṅgaḥ In release, also, even. api before a vowel thus, an unwanted consequence. |
| 4.2.44 | न, निष्पन्नावश्यम्भावित्वात् na, niṣpannāvaśyambhāvitvāt Not because of niṣpannāvaśyambhāvitva (निष्पन्नावश्यम्भावित्व). |
| 4.2.45 | तदभावश्चापवर्गे tadabhāvaścāpavarge In a compound: the absence of that, ścāpa (श्चाप), and varga (वर्ग). |
| 4.2.46 | तदर्थं यमनियमाभ्यासात्मसंस्कारो योगाच्चाध्यात्मविध्युपायैः tadarthaṃ yamaniyamābhyāsātmasaṃskāro yogāccādhyātmavidhyupāyaiḥ That, the thing, for the sake of, a compound: yama (यम), niya (निय), mābhyā (माभ्या), sātma (सात्म), and a compounded thing, by means of a compound: yogā (योगा). |
| 4.2.47 | ज्ञानग्रहणाभ्यासस्तद्विद्यैश्च सह संवादः jñānagrahaṇābhyāsastadvidyaiśca saha saṃvādaḥ A compound: knowing, a grasping, practice, stadvi (स्तद्वि), and dyaiśca (द्यैश्च), together with, saṃvāda (संवाद). |
| 4.2.48 | तं शिष्यगुरुसब्रह्मचारिविशिष्टश्रेयोऽर्थिभिरनसूयिभिरभ्युपेयात् taṃ śiṣyagurusabrahmacāriviśiṣṭaśreyo 'rthibhiranasūyibhirabhyupeyāt Him, that, a compound: śiṣya (शिष्य), a teacher, sabra (सब्र), hmacā (ह्मचा), rivi (रिवि), śiṣṭa (शिष्ट), and śreya (श्रेय), because of arthibhiranasūyibhirabhyupeya (अर्थिभिरनसूयिभिरभ्युपेय). |
| 4.2.49 | प्रतिपक्षहीनमपि वा प्रयोजनार्थमर्थित्वे pratipakṣahīnam api vā prayojanārthamarthitve A compound: a counter-thesis, and hīna (हीन) even or, in a compound: a purpose, a thing, a meaning, and marthitva (मर्थित्व). |
| 4.2.50 | तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणार्थं जल्पवितण्डे, बीजप्ररोहसंरक्ष्णार्थं कण्टकशाखावरणवत् tattvādhyavasāyasaṃrakṣaṇārthaṃ jalpavitaṇḍe, bījaprarohasaṃrakṣṇārthaṃ kaṇṭakaśākhāvaraṇavat A compound: a reality, what is so, a determination, saṃra (संर), kṣaṇā (क्षणा), and rtha (र्थ), in a compound: wrangling, and vitaṇḍa (वितण्ड), a compound: a. |
| 4.2.51 | ताभ्यां विगृह्यकथनम् tābhyāṃ vigṛhyakathanam By means of by the two, for the two, vigṛhyakathana (विगृह्यकथन). |