Nyāya Sūtra / Adhyāya 4

Adhyāya 4

Summary

Adhyāya (अध्याय) 4 examines action, fault, rebirth, fruit, pain, and release, and then the whole and its parts. What is done ripens. Fault drives the doing. Release is the end of that chain, not a new object added to the list. The whole is real, and it is not only its parts.

नेपालीमा

अध्याय ४ ले कर्म, दोष, पुनर्जन्म, फल, दुःख र मोक्ष जाँच्छ, अनि अवयवी र अवयवलाई जाँच्छ। गरिएको पाक्छ। दोषले गर्न लगाउँछ। मोक्ष त्यो शृङ्खलाको अन्त्य हो, सूचीमा थपिएको नयाँ वस्तु होइन। अवयवी वास्तविक छ, र त्यो आफ्ना अंशहरू मात्र होइन।

Examines action, fault, rebirth, fruit, pain, and release, and then the whole and the part.

119 of 119 lines in this chapter are written out word by word.

Line
4.1.1प्रवृत्तिर्यथोक्ता
pravṛttiryathoktā
Activity, setting out to act, is as already stated.
4.1.2तथा दोषाः
tathā doṣāḥ
So, in that way, a fault.
4.1.3त्रैराश्यं रागद्वेषमोहार्थान्तर्भावात्
trairāśyaṃ rāgadveṣamohārthāntarbhāvāt
trairāśya (त्रैराश्य), because of a compound: passion, aversion, mohā (मोहा), rthā (र्था), and ntarbhāva (न्तर्भाव).
4.1.4न, एकप्रत्यनीकभावात्
na, ekapratyanīkabhāvāt
Not because of a compound: ekapra (एकप्र), tyanīka (त्यनीक), and a state.
4.1.5व्यभिचारादहेतुः
vyabhicārādahetuḥ
vyabhicārādaheta (व्यभिचारादहेत).
4.1.6तेषां मोहः पापीयान्, नामूढस्येतरोत्पत्तेः
teṣāṃ mohaḥ pāpīyān, nāmūḍhasyetarotpatteḥ
Of of them, confusion, pāpīya (पापीय), not of amūḍhasyetarotpatta (अमूढस्येतरोत्पत्त).
4.1.7निमित्तनैमित्तिकभावादर्थान्तरभावो दोषेभ्यः
nimittanaimittikabhāvādarthāntarabhāvo doṣebhyaḥ
A compound: the efficient ground, arising from a special cause, bhāvā (भावा), darthā (दर्था), ntara (न्तर), and a state, for a fault.
4.1.8न दोषलक्षणावरोधान्मोहस्य
na doṣalakṣaṇāvarodhānmohasya
Not of a compound: a fault, lakṣa (लक्ष), ṇāva (णाव), rodhā (रोधा), and nmoha (न्मोह).
4.1.9निमित्तनैमित्तिकोपपत्तेश्च तुल्यजातीयानामप्रतिषेधः
nimittanaimittikopapatteśca tulyajātīyānāmapratiṣedhaḥ
A compound: the efficient ground, naimi (नैमि), ttiko (त्तिको), papa (पप), and tteśca (त्तेश्च), a compound: like, equal, jātīyā (जातीया), by name, indeed, and a denial.
4.1.10आत्मनित्यत्वे प्रेत्यभावसिद्धिः
ātmanityatve pretyabhāvasiddhiḥ
In ātmanityatva (आत्मनित्यत्व), a compound: rebirth, being after death, and established.
4.1.11व्यक्ताद् व्यक्तानाम्, प्रत्यक्षप्रामाण्यात्
vyaktād vyaktānām, pratyakṣaprāmāṇyāt
Because of vyakta (व्यक्त), a compound: vyaktā (व्यक्ता), and by name, indeed, because of a compound: direct, and being a means of knowing.
4.1.12न, घटाद् घटनिष्पत्तेः
na, ghaṭād ghaṭaniṣpatteḥ
Not because of ghaṭa (घट), of ghaṭaniṣpatta (घटनिष्पत्त).
4.1.13व्यक्ताद् घटनिष्पत्तेरप्रतिषेधः
vyaktād ghaṭaniṣpatterapratiṣedhaḥ
Because of vyakta (व्यक्त), a compound: ghaṭa (घट), niṣpa (निष्प), ttera (त्तेर), and a denial.
4.1.14अभावाद् भावोत्पत्तिः, नानुपमृद्य प्रादुर्भावात्
abhāvād bhāvotpattiḥ, nānupamṛdya prādurbhāvāt
Because of because of absence, bhāvotpatta (भावोत्पत्त), nānupamṛdya (नानुपमृद्य), because of prādurbhāva (प्रादुर्भाव).
4.1.15व्याघातादप्रयोगः
vyāghātādaprayogaḥ
A compound: vyāghā (व्याघा), tāda (ताद), and a performance.
4.1.16न, अतीतानागतयोः कारकशब्दप्रयोगात्
na, atītānāgatayoḥ kārakaśabdaprayogāt
Not of a compound: atītānā (अतीताना), and gone, because of a compound: a factor of an action, a word, and a performance.
4.1.17न, विनष्टेभ्योऽनिष्पत्तेः
na, vinaṣṭebhyo 'niṣpatteḥ
Not vinaṣṭebhya (विनष्टेभ्य), of aniṣpatta (अनिष्पत्त).
4.1.18क्रमनिर्देशादप्रतिषेधः
kramanirdeśādapratiṣedhaḥ
A compound: order, nirde (निर्दे), śāda (शाद), and a denial.
4.1.19ईश्वरः कारणम्, पुरुषकर्माफल्यदर्शनात्
īśvaraḥ kāraṇam, puruṣakarmāphalyadarśanāt
The Lord, a cause, because of a compound: the person, karmā (कर्मा), phalya (फल्य), and seeing.
4.1.20न, पुरुषकर्माभावे फ्लानिष्पत्तेः
na, puruṣakarmābhāve phlāniṣpatteḥ
Not in a compound: the person, action, and absence, of phlāniṣpatta (फ्लानिष्पत्त).
4.1.21तत्कारितत्वादहेतुः
tatkāritatvād ahetuḥ
Because of tatkāritatva (तत्कारितत्व), a non-reason.
4.1.22अनिमित्ततो भावोत्पत्तिः, कण्टकतैक्ष्ण्यादिदर्शनात्
animittato bhāvotpattiḥ, kaṇṭakataikṣṇyādidarśanāt
animittata (अनिमित्तत), bhāvotpatta (भावोत्पत्त), because of a compound: kaṇṭa (कण्ट), kata (कत), ikṣṇyādi (इक्ष्ण्यादि), and seeing.
4.1.23अनिमित्तनिमित्तत्वान्ननिमित्ततः
animittanimittatvānnanimittataḥ
A compound: animitta (अनिमित्त), the efficient ground, tvānna (त्वान्न), nimi (निमि), and ttata (त्तत).
4.1.24निमित्तनिमित्तयोरर्थान्तरभावादप्रतिषेधः
nimittanimittayorarthāntarabhāvādapratiṣedhaḥ
A compound: the efficient ground, the efficient ground, yora (योर), rthā (र्था), ntarabhā (न्तरभा), honest debate, and a denial.
4.1.25सर्वमनित्यम्, उत्पत्तिविनाशधर्मकत्वात्
sarvam anityam, utpattivināśadharmakatvāt
All, not eternal, because of a compound: arising, the origin, vināśa (विनाश), dharma, a property, and katva (कत्व).
4.1.26न, अनित्यतानित्यत्वात्
na, anityatānityatvāt
Not because of a compound: not eternal, the state of being that, not eternal, and the state of being that.
4.1.27तदनित्यत्वमग्नेर्दाह्यं विनाश्यानुविनाशवत्
tadanityatvamagnerdāhyaṃ vināśyānuvināśavat
A compound: tada (तद), eternal, tvama (त्वम), and gnerdāhya (ग्नेर्दाह्य), a compound: without, śyānu (श्यानु), without, and śavata (शवत).
4.1.28नित्यस्याप्रत्याख्यानम्, यथोपलब्धि व्यवस्थानात्
nityasyāpratyākhyānam, yathopalabdhi vyavasthānāt
A compound: eternal, syāpra (स्याप्र), and tyākhyāna (त्याख्यान), a compound: as, and a finding, because of a compound: vyava (व्यव), and the place, the order.
4.1.29सर्वं नित्यम्, पञ्चभूतनित्यत्वात्
sarvaṃ nityam, pañcabhūtanityatvāt
All, always, a compound: pañca (पञ्च), an element, eternal, and tvāta (त्वात).
4.1.30न, उत्पत्तिविनाशकारणोपलब्धेः
na, utpattivināśakāraṇopalabdheḥ
Not of a compound: arising, the origin, without, śakā (शका), raṇo (रणो), pala (पल), and bdha (ब्ध).
4.1.31तल्लक्षणावरोधादप्रतिषेधः
tallakṣaṇāvarodhādapratiṣedhaḥ
A compound: talla (तल्ल), kṣaṇā (क्षणा), varo (वरो), dhāda (धाद), and a denial.
4.1.32न, उत्पत्तितत्कारणोपलब्धेः
na, utpattitatkāraṇopalabdheḥ
Not of a compound: arising, the origin, tatkā (तत्का), raṇo (रणो), pala (पल), and bdha (ब्ध).
4.1.33न, व्यवस्थानुपपत्तेः
na, vyavasthānupapatteḥ
Not of vyavasthānupapatta (व्यवस्थानुपपत्त).
4.1.34सर्वं पृथग्, भावलक्षणपृथक्त्वात्
sarvaṃ pṛthag, bhāvalakṣaṇapṛthaktvāt
All, pṛthag (पृथग्), because of a compound: a state, a mark, and separateness.
4.1.35न, अनेकलक्षणैरेकभावनिष्पत्तेः
na, anekalakṣaṇairekabhāvaniṣpatteḥ
Not of a compound: several, lakṣa (लक्ष), ṇaireka (णैरेक), a state, and niṣpatta (निष्पत्त).
4.1.36लक्षणव्यवस्थानादेवाप्रतिषेधः
lakṣaṇavyavasthānādevāpratiṣedhaḥ
A compound: a mark, vyava (व्यव), sthā (स्था), nādevā (नादेवा), and a denial.
4.1.37सर्वमभावो भावेष्वितरेतराभावसिद्धेः
sarvam abhāvo bhāveṣvitaretarābhāvasiddheḥ
All, absence, of a compound: bhāve (भावे), ṣvita (ष्वित), retarā (रेतरा), a state, and established.
4.1.38न, स्वभावसिद्धेर्भावानाम्
na, svabhāvasiddherbhāvānām
Not of a compound: an own-nature, siddhe (सिद्धे), and rbhāva (र्भाव).
4.1.39न स्वभावसिद्धिः, आपेक्षिकत्वात्
na svabhāvasiddhiḥ, āpekṣikatvāt
Not a compound: an own-nature, and established, because of āpekṣikatva (आपेक्षिकत्व).
4.1.40व्याहतत्वादयुक्तम्
vyāhatatvādayuktam
A compound: vyāhata (व्याहत), tvāda (त्वाद), and fit, right.
4.1.41संख्यैकान्तासिद्धिः, कारणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम्
saṃkhyaikāntāsiddhiḥ, kāraṇānupapattyupapattibhyām
A compound: saṃkhya (संख्य), ikāntā (इकान्ता), and established, by means of kāraṇānupapattyupapatta (कारणानुपपत्त्युपपत्त).
4.1.42न, कारणवयवाभावात्
na, kāraṇavayavābhāvāt
Not because of a compound: a cause, vayavā (वयवा), and a state.
4.1.43निरवयवत्वादहेतुः
niravayavatvādahetuḥ
niravayavatvādaheta (निरवयवत्वादहेत).
4.1.44सद्यः कालान्तरे च फलनिष्पत्तेः संशयः
sadyaḥ kālāntare ca phalaniṣpatteḥ saṃśayaḥ
sadya (सद्य), in a compound: time, and a difference, an interval and, of a compound: a fruit, and niṣpatta (निष्पत्त), doubt.
4.1.45न सद्यः, कालान्तरोपभोग्यत्वात्
na sadyaḥ, kālāntaropabhogyatvāt
Not sadya (सद्य), because of kālāntaropabhogyatva (कालान्तरोपभोग्यत्व).
4.1.46कालान्तरेणानिष्पत्तिहेतुर्विनाशात्
kālāntareṇāniṣpattiheturvināśāt
Because of a compound: kālā (काला), ntare (न्तरे), ṇāni (णानि), ṣpatti (ष्पत्ति), a reason, and rvināśa (र्विनाश).
4.1.47प्राङ्निष्पत्तेर्वृक्षफलवत् तत्स्यात्
prāṅniṣpattervṛkṣaphalavat tatsyāt
prāṅniṣpattervṛkṣaphalavat (प्राङ्निष्पत्तेर्वृक्षफलवत्), that, it would be, let it be granted.
4.1.48नासन्न सन्न सदसत्, सदसतोर्वैधर्मयात्
nāsanna sanna sadasat, sadasatorvaidharmayāt
Not a compound: what is not, and not, being. sat before n, not sadasat (सदसत्), a compound: sada (सद), sato (सतो), rvai (र्वै), dharma, a property, and yāta (यात).
4.1.49उत्पादव्ययदर्शनात्
utpādavyayadarśanāt
Because of a compound: arising, vyaya (व्यय), and seeing.
4.1.50बुद्धिसिद्धं तु तदसत्
buddhisiddhaṃ tu tadasat
A compound: the intellect, and established but, tadasat (तदसत्).
4.1.51आश्रयव्यतिरेकाद् वृक्षफलोत्पत्तिवदित्यहेतुः
āśrayavyatirekād vṛkṣaphalotpattivad ityahetuḥ
Because of a compound: a seat, a support, vyati (व्यति), and reka (रेक), a compound: a tree, a fruit, arising, the origin, and vada (वद) thus, a.
4.1.52प्रीतेरात्माश्रयत्वादप्रतिषेधः
prīterātmāśrayatvādapratiṣedhaḥ
A compound: prīte (प्रीते), rātmā (रात्मा), śraya (श्रय), tvāda (त्वाद), and a denial.
4.1.53न पुत्रपशुस्त्रीपरिच्छेदहिरण्यान्नादिफलनिर्द्देशात्
na putrapaśustrīparicchedahiraṇyānnādiphalanirddeśāt
Not because of a compound: putra (पुत्र), an animal offering, strī (स्त्री), pari (परि), cche (च्छे), dahi (दहि), raṇyā (रण्या), nnādi (न्नादि), a fruit, and nirddeśa (निर्द्देश).
4.1.54तत्सम्बन्धात् फलनिष्पत्तेस्तेषु फलवदुपचारः
tatsambandhāt phalaniṣpattesteṣu phalavadupacāraḥ
Because of a compound: that, and a connection, in a compound: a fruit, niṣpa (निष्प), and ttesta (त्तेस्त), a compound: a fruit, vadu (वदु), and pacāra (पचार).
4.1.55विविधवाधनायोगाद् दुःखमेव जन्मोत्पत्तिः
vividhavādhanāyogād duḥkhameva janmotpattiḥ
Because of a compound: vivi (विवि), dhavā (धवा), dhanā (धना), and a joining, pain just, janmotpatta (जन्मोत्पत्त).
4.1.56न, सुखस्याप्यन्तरालनिष्पत्तेः
na, sukhasyāpyantarālaniṣpatteḥ
Not of a compound: pleasure, syāpya (स्याप्य), ntarā (न्तरा), lani (लनि), and ṣpatta (ष्पत्त).
4.1.57भाधनानिवृत्तेर्वेदयतः प्र्येषणदोषादप्रतिषेधः
bhādhanānivṛttervedayataḥ pryeṣaṇadoṣādapratiṣedhaḥ
bhādhanānivṛttervedayata (भाधनानिवृत्तेर्वेदयत), a compound: prye (प्र्ये), ṣaṇa (षण), doṣāda (दोषाद), and a denial.
4.1.58दुःखविकल्पे सुखाभिमानाच्च
duḥkhavikalpe sukhābhimānācca
In a compound: pain, and an alternative, a division, sukhābhimānācca (सुखाभिमानाच्च).
4.1.59ऋणक्लेशप्रवृत्त्यनुब्न्धादपवर्गाभावः
ṛṇakleśapravṛttyanubndhādapavargābhāvaḥ
A compound: ṛṇakleśa (ऋणक्लेश), activity, setting out to act, anubndhā (अनुब्न्धा), dapa (दप), vargā (वर्गा), and a state.
4.1.60प्रधानशब्दानुपपत्तेर्गुणशब्देनानुवादो निन्दाप्रशंसोपपत्तेः
pradhānaśabdānupapatterguṇaśabdenānuvādo nindāpraśaṃsopapatteḥ
A compound: the unmanifest of Sāṅkhya (साङ्ख्य), śabdā (शब्दा), nupa (नुप), patte (पत्ते), rguṇa (र्गुण), śabdenānu (शब्देनानु), and honest debate, of nindāpraśaṃsopapatta (निन्दाप्रशंसोपपत्त).
4.1.61समारोपणादात्मन्यप्रतिषेधः
samāropaṇādātmanyapratiṣedhaḥ
A compound: samā (समा), ropa (रोप), ṇādā (णादा), tmanya (त्मन्य), and a denial.
4.1.62पात्रचयान्तानुपपत्तेश्च फलाभावः
pātracayāntānupapatteśca phalābhāvaḥ
pātracayāntānupapatteśca (पात्रचयान्तानुपपत्तेश्च), a compound: a fruit, and absence.
4.1.63सुषुप्तस्य स्वप्नादर्शने क्लेशाभावादपवर्गः
suṣuptasya svapnādarśane kleśābhāvādapavargaḥ
Of suṣupta (सुषुप्त), in a compound: svapnā (स्वप्ना), and seeing, a compound: kleśābhā (क्लेशाभा), honest debate, and pavarga (पवर्ग).
4.1.64न प्रवृत्तिः प्रतिसन्धानाय हीनक्लेशस्य
na pravṛttiḥ pratisandhānāya hīnakleśasya
Not activity, for a compound: toward, against, and sandhāna (सन्धान), of a compound: hīna (हीन), and an affliction.
4.1.65न, क्लेशसन्ततेः स्वाभाविकत्वात्
na, kleśasantateḥ svābhāvikatvāt
Not of a compound: an affliction, and santata (सन्तत), because of svābhāvikatva (स्वाभाविकत्व).
4.1.66प्रागुत्पत्तेरभावानित्यत्ववत् स्वाभाविकेऽप्यनित्यत्वम्
prāgutpatterabhāvānityatvavat svābhāvike 'pyanityatvam
prāgutpatterabhāvānityatvavat (प्रागुत्पत्तेरभावानित्यत्ववत्), in svābhāvika (स्वाभाविक), a compound: also, even, not eternal, and the state of being that.
4.1.67अणुश्यामतानित्यत्ववद् वा
aṇuśyāmatānityatvavad vā
A compound: aṇuśyā (अणुश्या), matā (मता), eternal, and tvavada (त्ववद) or.
4.1.68न, सङ्कल्पनिमित्तत्वाच्च रागादीनाम्
na, saṅkalpanimittatvācca rāgādīnām
Not a compound: saṅkalpa (सङ्कल्प), the efficient ground, and tvācca (त्वाच्च), a compound: rāgādī (रागादी), and by name, indeed.
4.2.1दोषनिमित्तानां तत्त्वज्ञानादहङ्कारनिवृत्तिः
doṣanimittānāṃ tattvajñānādahaṅkāranivṛttiḥ
Of a compound: a fault, and the efficient ground, a compound: a reality, what is so, jñānā (ज्ञाना), daha (दह), ṅkāra (ङ्कार), and nivṛtta (निवृत्त).
4.2.2दोषनिमित्तं रूपादयो विषयः सङ्कल्पकृताः
doṣanimittaṃ rūpādayo viṣayaḥ saṅkalpakṛtāḥ
A compound: a fault, and the efficient ground, rūpādaya (रूपादय), an object, a compound: saṅkalpa (सङ्कल्प), and made, done.
4.2.3तन्निमित्तं त्ववयव्यभिमानः
tannimittaṃ tvavayavyabhimānaḥ
A compound: that, and the efficient ground, a compound: tvava (त्वव), yavyabhi (यव्यभि), and a measure, a means of knowing.
4.2.4विद्याविद्याद्वैविध्यात् संशयः
vidyāvidyādvaividhyāt saṃśayaḥ
Because of a compound: knowing, not-knowing, dvai (द्वै), and vidhya (विध्य), doubt.
4.2.5तदसंशयः, पूर्वहेतुप्रसिद्धत्वात्
tadasaṃśayaḥ, pūrvahetuprasiddhatvāt
A compound: tada (तद), and doubt, because of a compound: the earlier, a reason, already familiar, and the state of being that.
4.2.6वृत्त्यनुपपत्तेरपि तर्हि न संशयः
vṛttyanupapatterapi tarhi na saṃśayaḥ
In a compound: an activity of the mind, anupa (अनुप), patte (पत्ते), and rapa (रप), then, not doubt.
4.2.7कृत्स्नैकदेशावृत्तित्वादवयवानामवयव्यभावः
kṛtsnaikadeśāvṛttitvādavayavānāmavayavyabhāvaḥ
A compound: kṛtsna (कृत्स्न), ikadeśā (इकदेशा), an activity of the mind, tvāda (त्वाद), vayavā (वयवा), by name, indeed, vayavya (वयव्य), and a state.
4.2.8तेषु चावृत्तेरवयव्यभावः
teṣu cāvṛtteravayavyabhāvaḥ
In in them, a compound: cāvṛ (चावृ), ttera (त्तेर), vayavya (वयव्य), and a state.
4.2.9पृथक् चावयवेभ्योऽवृत्तेः
pṛthak cāvayavebhyo 'vṛtteḥ
Separately, cāvayavebhya (चावयवेभ्य), of avṛtta (अवृत्त).
4.2.10न चावयव्यवयवाः
na cāvayavyavayavāḥ
Not cāvayavyavayava (चावयव्यवयव).
4.2.11एकस्मिन् भेदाभावाद् भेदशब्दप्रयोगानुपपत्तेरप्रश्नः
ekasmin bhedābhāvād bhedaśabdaprayogānupapatterapraśnaḥ
ekasmin (एकस्मिन्), because of a compound: a difference, and absence, a compound: a difference, a word, prayo (प्रयो), gānu (गानु), papa (पप), ttera (त्तेर), and.
4.2.12अवयवान्तरभावेऽप्यवृत्तेरहेतुः
avayavāntarabhāve 'pyavṛtterahetuḥ
In a compound: a part, a difference, an interval, and a state, apyavṛtteraheta (अप्यवृत्तेरहेत).
4.2.13केशसमूहे तैमिरिकोपलब्धिवत् तदुपलब्धिः
keśasamūhe taimirikopalabdhivat tadupalabdhiḥ
In keśasamūha (केशसमूह), taimirikopalabdhivat (तैमिरिकोपलब्धिवत्), tadupalabdha (तदुपलब्ध).
4.2.14स्वविषयानतिक्रमेणेन्द्रियस्य पटुमन्दभावाद्विषयग्रहणस्य तथाभाबो नाविषये प्रवृत्तिः
svaviṣayānatikrameṇendriyasya paṭumandabhāvādviṣayagrahaṇasya tathābhābo nāviṣaye pravṛttiḥ
Of svaviṣayānatikrameṇendriya (स्वविषयानतिक्रमेणेन्द्रिय), of a compound: paṭu (पटु), manda (मन्द), bhāvā (भावा), dviṣaya (द्विषय), and a grasping, a compound: so, and bhāba (भाब), not for.
4.2.15अवयवावयविप्रसङ्गश्चैवमाप्रलयात्
avayavāvayaviprasaṅgaścaivamāpralayāt
Because of a compound: avaya (अवय), vāva (वाव), yavi (यवि), an unwanted consequence, ścai (श्चै), vamā (वमा), and dissolution.
4.2.16न प्रलयोऽणुसद्भावात्
na pralayo 'ṇusadbhāvāt
Not dissolution, because of a compound: an atom, what is, and a state.
4.2.17परं वा त्रुटेः
paraṃ vā truṭeḥ
The highest, only or, of truṭa (त्रुट).
4.2.18आकाशव्यतिभेदात् तदनुपपत्तिः
ākāśavyatibhedāt tadanupapattiḥ
Because of a compound: space, vyati (व्यति), and a difference, tadanupapatta (तदनुपपत्त).
4.2.19आकाशासर्वगतत्वं वा
ākāśāsarvagatatvaṃ vā
A compound: ākāśā (आकाशा), all, gone, and tvaṃa (त्वंअ) or.
4.2.20अन्तर्बहिश्च कार्यद्रव्यस्य कारणान्तरवचनादकार्ये तदभावः
antarbahiśca kāryadravyasya kāraṇāntaravacanādakārye tadabhāvaḥ
antarbahiśca (अन्तर्बहिश्च), of a compound: an effect, and a substance, in a compound: a cause, a difference, an interval, vaca (वच), nāda (नाद), and an.
4.2.21शब्दसंयोगविभावाच्च सर्वगतम्
śabdasaṃyogavibhāvācca sarvagatam
A compound: a word, conjunction, and vibhāvācca (विभावाच्च), a compound: all, and gone.
4.2.22अव्यूहाविष्टम्भविभुत्वानि चाकाशधर्माः
avyūhāviṣṭambhavibhutvāni cākāśadharmāḥ
In a compound: avyū (अव्यू), hāvi (हावि), ṣṭambha (ष्टम्भ), what is pervasive, and tvāna (त्वान), a compound: and, space, and dharma, a property.
4.2.23मूर्तिमतां च संस्थानोपपत्तेरवयवसद्भावः
mūrtimatāṃ ca saṃsthānopapatteravayavasadbhāvaḥ
Of mūrtimata (मूर्तिमत) and, saṃsthānopapatteravayavasadbhāva (संस्थानोपपत्तेरवयवसद्भाव).
4.2.24संयोगोपपत्तेश्च
saṃyogopapatteśca
saṃyogopapatteśca (संयोगोपपत्तेश्च).
4.2.25अनवस्थाकारित्वादनवस्थानुपपत्तेश्चाप्रतिषेधः
anavasthākāritvādanavasthānupapatteścāpratiṣedhaḥ
A compound: anava (अनव), sthā (स्था), kāri (कारि), tvāda (त्वाद), nava (नव), sthā (स्था), nupa (नुप), patteścā (पत्तेश्चा), and a denial.
4.2.26बुद्ध्या विवेचनात्तु भावानां याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षणे पटसद्भावानुपलब्धिवत् तदनुपलब्धिः
buddhyā vivecanāttu bhāvānāṃ yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇe paṭasadbhāvānupalabdhivat tadanupalabdhiḥ
buddhya (बुद्ध्य), vivecanāttu (विवेचनात्तु), of of beings, in yāthātmyānupalabdhistantvapakarṣaṇa (याथात्म्यानुपलब्धिस्तन्त्वपकर्षण), paṭasadbhāvānupalabdhivat (पटसद्भावानुपलब्धिवत्), tadanupalabdha (तदनुपलब्ध).
4.2.27व्याहतत्वादहेतुः
vyāhatatvādahetuḥ
vyāhatatvādaheta (व्याहतत्वादहेत).
4.2.28तदाश्रयत्वादपृथग्ग्रहणम्
tadāśrayatvādapṛthaggrahaṇam
tadāśrayatvādapṛthaggrahaṇa (तदाश्रयत्वादपृथग्ग्रहण).
4.2.29प्रमाणतश्चार्थप्रतिपत्तेः
pramāṇataścārthapratipatteḥ
Of a compound: a means, taścā (तश्चा), rtha (र्थ), toward, against, and patta (पत्त).
4.2.30प्रमाणानुपपत्त्युपपत्तिभ्याम्
pramāṇānupapattyupapattibhyām
By means of pramāṇānupapattyupapatta (प्रमाणानुपपत्त्युपपत्त).
4.2.31स्वप्नविषयाभिमानवदयं प्रमाणप्रमेयाभिमानः
svapnaviṣayābhimānavadayaṃ pramāṇaprameyābhimānaḥ
A compound: dream, viṣa (विष), yābhi (याभि), a measure, a means of knowing, and vadaya (वदय), a compound: a means, prame (प्रमे), yābhi (याभि), and a measure, a.
4.2.32मायागन्धर्वनगरमृगतृष्णिकावद्वा
māyāgandharvanagaramṛgatṛṣṇikāvadvā
A compound: māyā (माया), smell, rvana (र्वन), gara (गर), mṛga (मृग), tṛṣṇi (तृष्णि), and kāvadva (कावद्व).
4.2.33हेत्वभावादसिद्धिः
hetvabhāvādasiddhiḥ
A compound: a reason, abhā (अभा), honest debate, and established.
4.2.34स्मृतिसंकल्पवच्च स्वप्नविषयाभिमानः
smṛtisaṃkalpavacca svapnaviṣayābhimānaḥ
A compound: memory, saṃka (संक), and lpavacca (ल्पवच्च), a compound: dream, viṣa (विष), yābhi (याभि), and a measure, a means of knowing.
4.2.35मिथ्योपलब्धेर्विनाशस्तत्त्वज्ञानात्स्वप्नविषयाभिमानप्रणाशवत् प्रतिबोधे
mithyopalabdhervināśastattvajñānātsvapnaviṣayābhimānapraṇāśavat pratibodhe
A compound: mithyo (मिथ्यो), pala (पल), bdhervi (ब्धेर्वि), destruction, stattva (स्तत्त्व), jñānā (ज्ञाना), tsva (त्स्व), pnavi (प्नवि), ṣayābhi (षयाभि), a measure, a means of knowing.
4.2.36बुद्धेश्चैवं निमित्तसद्भावोपलम्भात्
buddheścaivaṃ nimittasadbhāvopalambhāt
buddheścaiva (बुद्धेश्चैव), because of a compound: the efficient ground, sadbhā (सद्भा), vopa (वोप), and lambha (लम्भ).
4.2.37तत्त्वप्रधानभेदाच्च मिथ्याबुद्धेर्द्वैविध्योपपत्तिः
tattvapradhānabhedācca mithyābuddherdvaividhyopapattiḥ
A compound: a reality, what is so, the unmanifest of Sāṅkhya (साङ्ख्य), and bhedācca (भेदाच्च), a compound: mithyā (मिथ्या), buddhe (बुद्धे), rdvai (र्द्वै), an injunction, and.
4.2.38समाधिविशेषाभ्यासात्
samādhiviśeṣābhyāsāt
Because of a compound: samādhi (समाधि), a difference, and practice.
4.2.39न, अर्थविशेषप्रावल्यात्
na, arthaviśeṣaprāvalyāt
Not because of a compound: a thing, a meaning, a difference, and prāvalya (प्रावल्य).
4.2.40क्षुदादिभिः प्रवर्तनाच्च
kṣudādibhiḥ pravartanācca
By means of kṣudāda (क्षुदाद), pravartanācca (प्रवर्तनाच्च).
4.2.41पूर्वकृतफलानुबन्धात् तदुत्पत्तिः
pūrvakṛtaphalānubandhāt tadutpattiḥ
Because of a compound: the earlier, made, done, a fruit, an atom, and bondage, tadutpatta (तदुत्पत्त).
4.2.42अरण्यगुहापुलिनादिषु योगाभ्यासोपदेशः
araṇyaguhāpulinādiṣu yogābhyāsopadeśaḥ
In a compound: araṇya (अरण्य), a cave, puli (पुलि), and nāda (नाद), a compound: a joining, practice, and teaching.
4.2.43अपवर्गेऽप्येवं प्रसङ्गः
apavarge 'pyevaṃ prasaṅgaḥ
In release, also, even. api before a vowel thus, an unwanted consequence.
4.2.44न, निष्पन्नावश्यम्भावित्वात्
na, niṣpannāvaśyambhāvitvāt
Not because of niṣpannāvaśyambhāvitva (निष्पन्नावश्यम्भावित्व).
4.2.45तदभावश्चापवर्गे
tadabhāvaścāpavarge
In a compound: the absence of that, ścāpa (श्चाप), and varga (वर्ग).
4.2.46तदर्थं यमनियमाभ्यासात्मसंस्कारो योगाच्चाध्यात्मविध्युपायैः
tadarthaṃ yamaniyamābhyāsātmasaṃskāro yogāccādhyātmavidhyupāyaiḥ
That, the thing, for the sake of, a compound: yama (यम), niya (निय), mābhyā (माभ्या), sātma (सात्म), and a compounded thing, by means of a compound: yogā (योगा).
4.2.47ज्ञानग्रहणाभ्यासस्तद्विद्यैश्च सह संवादः
jñānagrahaṇābhyāsastadvidyaiśca saha saṃvādaḥ
A compound: knowing, a grasping, practice, stadvi (स्तद्वि), and dyaiśca (द्यैश्च), together with, saṃvāda (संवाद).
4.2.48तं शिष्यगुरुसब्रह्मचारिविशिष्टश्रेयोऽर्थिभिरनसूयिभिरभ्युपेयात्
taṃ śiṣyagurusabrahmacāriviśiṣṭaśreyo 'rthibhiranasūyibhirabhyupeyāt
Him, that, a compound: śiṣya (शिष्य), a teacher, sabra (सब्र), hmacā (ह्मचा), rivi (रिवि), śiṣṭa (शिष्ट), and śreya (श्रेय), because of arthibhiranasūyibhirabhyupeya (अर्थिभिरनसूयिभिरभ्युपेय).
4.2.49प्रतिपक्षहीनमपि वा प्रयोजनार्थमर्थित्वे
pratipakṣahīnam api vā prayojanārthamarthitve
A compound: a counter-thesis, and hīna (हीन) even or, in a compound: a purpose, a thing, a meaning, and marthitva (मर्थित्व).
4.2.50तत्त्वाध्यवसायसंरक्षणार्थं जल्पवितण्डे, बीजप्ररोहसंरक्ष्णार्थं कण्टकशाखावरणवत्
tattvādhyavasāyasaṃrakṣaṇārthaṃ jalpavitaṇḍe, bījaprarohasaṃrakṣṇārthaṃ kaṇṭakaśākhāvaraṇavat
A compound: a reality, what is so, a determination, saṃra (संर), kṣaṇā (क्षणा), and rtha (र्थ), in a compound: wrangling, and vitaṇḍa (वितण्ड), a compound: a.
4.2.51ताभ्यां विगृह्यकथनम्
tābhyāṃ vigṛhyakathanam
By means of by the two, for the two, vigṛhyakathana (विगृह्यकथन).